T-34 uçakları Türk havacılığında önemli bir yere sahiptir, hem Türk Hava Kuvvetleri bünyesindeki uzun uçuş hayatları hem de sonrasında sivil havacılık alanında kullanılmaları ile birçok havacının anılarında önemli bir yere sahiptirler. Peki siz T-34 uçaklarının bir dönem Kayseri Hava İkmal Bakım Komutanlığı’nda imal edilen karbüratör diyaframı ile uçtuğunu biliyor muydunuz? Emekli Hv. Plt. Alb. Celal GÜNGÖR’ün anılarından yerli diyaframın üretilmesi ve sonrasında yaşananlar.

Yıl 1972. Bütün pervaneli uçaklar gibi T-34 uçaklarının da fabrika seviyesi bakım ve onarımını Kayseri İkmal Bakım Merkezi yapıyor. Gaziemir ve Kayseri’de T-34 karbüratörünün diyaframı yok. T-34 uçakları diyaframı kontrol edilerek istisnai uçuşlara verilebiliyor. ABD’den isteklerin birçoğu karşılanmıyor. T-34’ün yirmi üç parçasını yerli yapıyoruz. Ürettiğimiz ve onardığımız parçalardan çok iyi sonuçlar alıyoruz, bu koşullar altında karbüratör diyaframının da fabrikada üretilmesine karar verildi.

Yüksek Kimya Mühendisi, Kadir SAMUK işi ele aldı. İpek, pamuk, sentetik değişik her türlerde kumaş parçalarını, kendi hazırladığı oktanlı benzine dayanıklı solüsyonla kapladı. Bunlar önce oktanlı benzin içinde, sık sık çalkalanmak koşulu ile on beş gün kavanozlarda tutuldu. Kimi, yakıtı bulandırdı kimi, kumaş olarak yetmezlik gösterdi. Bunlar ayıklandı. Aynı koşulda aslı ile fark göstermeyenler alındı. Kesilip, monte edilip altışar saat ara ile motor üzerinde bremze edildi. En iyi sonuç veren, yirmi dört saat bremzede tutuldu. 02 nolu T-34 uçağının karbüratörüne monte edildi.

Sevgili Kadir’in uçuştan çekindiğini biliyorduk. Bunu da itiraftan çekinmezdi. Hemen her mesai sonrası aperatif yaptığımız toplantı, genelde akşam yemeğine dönüşürdü. Onlardan birinde Kadir:

– Asya üzerinden Kamçatka’yı geçerek Alaska, Kanada; oradan da ABD’ye yürüyerek gitmeyi gözüm alıyor da uçakla gitmeye üşeniyorum. Demiş ayrıntıları ile hepimizi, kendisini, ayaklarını yere vura vura çok güldürmüştü.

02 numaralı T-34, uçuş hattında uçuşa hazırlanıyordu. Sevgili Kadir’e önerimi sundum: Bu uçağın tecrübe uçuşlarını birlikte yapacağız. Bunun tersi, ayıp ve yanlış olur. Ürün senin. Biliyorum; ama benim uçuşa ilişlkin periyodik muayenem yok!

Bu muayene sizler için zaten gereksiz; fakat biz fabrika doktoruna gideriz, “Uçurulmasında bir sakınca yoktur” raporu alırız.

Yahu, Celal! Bir uçağı sıfırdan yapanlar, onun ıncığını cıncığını üretenler o uçağın test uçuşuna katılıyor mu? Gibi akıllıca mazeretler ileri sürdü; ama sonunda uçmaya karar verdi. Uçuş hattı, uçağın uçuşa hazır olduğunu bildirdi. Uçak başına geldik. Paraşütlerimizi kuşandık. Etrafta doğal olmayan bir kalabalık vardı. Bu, herkesin çok sevdiği Kadir SAMUK için mi; yoksa yerli diyafram için mi, bilemedik. Zira diyafram delinirse, patlarsa yakıt kartere iniyor, olasılıklar çeklistte yazılı. Sonuç, ya atlamak ya da Erkilet’e, bizim toprak meydana mecburi iniş. Ruleye başladığımızda aldığımız alkışlar, bizi daha da diriltti, canlandırdı. Biz de “Hayır ola” der gibi el salladık. Meydan üzerinde her irtifada, her devir ve pozisyonda tecrübemizi yaptık.

Kadir de göstergeler de çok iyiydi. Sevgili Kadir ile ve aynı diyaframla sekiz sorti uçtuk. 8 x 45 dakika.

Uçak, haftalık rapor verilmek koşuluyla Gaziemir’e gönderildi. Kadir, Kayseri çevresindeki gördüğü, görmediği yerleri havadan gördü. Uçuş çekincesini sildi, şimdi nasıl?.. Hastalık, anlatmaktan konu olmuyor ki! Raporlar, ABD yapımından daha sağlam ve sağlıklı tespiti ile geliyordu. Uçuş saati dolduğu halde diyaframın uçuşa devamında bir olumsuzluk saptanmadığı bildiriliyordu. Seri üretime geçildi. Tanesi, o günkü bugünkü para ile uçuş hariç test masrafları dahil, 25 kuruş gibiydi. Sonra ne mi oldu? ABD’den 2,5x2x2 fit boyutlarında bir koli dolusu diyafram geldi, tanesi 73 sent.

T-34 Mentor’ları Koruma ve Yaşatma Topluluğu-T-34 Türkiye

2014 yılı itibariyle Hür Kuş Sportif Havacılık Kulübü altında faaliyet göstermektedir. Kulüp tarihi ve anı uçaklarının tekrar gökyüzü ile buluşabilmesi ve orjinaline yakın olarak en iyi düzeyde tutulabilmesi amacı ile kurulmuştur. T-34’ler ilk proje olarak seçilmiştir. Çalışmalarında 11 ayı geride bırakan T-34 Mentor Topluluğu,bu zaman çerçevesinde T-34 uçakları ile ilgili önemli belge ve fotoğraflara ulaşmış ve bu belgeleri arşivinde sergilemiştir.Çalışmalarını dahada geliştirmek amacıyla Göktuğ Sportif Havacılık Kulübü ile anlaşarak kulüpten yardım almaya başlamıştır.Topluluk yakın zamanda T-34 uçakları ile ilgili güzel haberler vermeye hazırlanmaktadır. Şu anda esas amaç T-34 uçaklarını tekrar göklere döndürmek ve en iyi şekilde korumaktır. Topluluk çalışmalarına bu yönde yoğun olarak devam edilmektedir.

Facebook ile Yorum Yapın

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.