Cumartesi, Nisan 13, 2024
Ana SayfaYazarlarVasıf YücelişParasite Drag ve Skin-Friction Drag (Yüzey Sürüklemesi) Nedir?

Parasite Drag ve Skin-Friction Drag (Yüzey Sürüklemesi) Nedir?

Parazit Drag’ı Anlama

Havacılık, aerodinamik prensiplerle birlikte uçakların performansını ve direnç (sürtünme) faktörlerini doğru ve tam anlamayı gerektirir. Bu makalede, özellikle “Parasite Drag” ve “Skin-Friction Drag” kavramlarına odaklanarak uçuş prensiplerinin temel taşlarından birini inceleyeceğiz.

Parazit Drag ve Induced Drag:

Uçaklar üzerinde etkili olan iki temel direnç türü, parazit drag ve indüktans drag olarak bilinir. Parazit drag, lift kuvveti oluşturmayan dirençtir ve uçağın hava akımına karşı direnç gösteren yüzeyleri etkiler. İndüktans drag ise lift kuvvetinin sonucu olan bir direnç türüdür ve bu iki drag türü genellikle birbirinden ayrılır.

Parazit Drag’in Detaylı İncelenmesi:

Parazit drag, uçağın üzerinde uçuş istikametine karşı direnç gösteren ve süratin düşmesine neden olan unsurları içerir. Bu unsurlar, uçak yüzeylerinin aerodinamik olarak optimize edilmemiş bölgeleri, yani pürüzlü yüzeylerdir. Parazit drag, hava akımına karşı direnç oluşturan bu yüzeylerin toplamını ifade eder.

Parazit drag, kendi içinde daha da detaylı alt kategorilere ayrılır. Bunlar arasında “Skin Friction Drag,” “Form Drag,” ve “Interference Drag” bulunmaktadır. Skin Friction Drag, uçağın yüzeyi üzerindeki moleküler sürtünmeden kaynaklanan direnci ifade eder. Bu sürtünme, hava moleküllerinin uçak yüzeyine temas ettiğinde ortaya çıkar ve bu da yüzey sürtünmesi olarak adlandırılır.

Skin-Friction Drag ve Sınır Tabakası: Uçak yüzeyindeki Skin Friction Drag, sınır tabakası içindeki hava akımına bağlıdır. Bu tabaka, uçak yüzeyine yakın bir bölgede hava akımının etkileşime girdiği bir alanı temsil eder. Sınır tabakası içindeki hava akımının hızının, uçağın yüzeyine yaklaştıkça arttığı gözlemlenir. Bu hava akımının, yüzeydeki pürüzlerle etkileşime girmesi sonucunda oluşan sürtünme, Skin Friction Drag’in ana kaynağını oluşturur.

Skin-Friction Drag, uçağın yüzeyi ile hava arasındaki sürtünmeden kaynaklanan direnci temsil eder. Bu direnç, sınır tabakası içindeki hava akımının özelliklerine bağlı olarak değişiklik gösterir. Sınır tabakası, uçağın yüzeyine yakın bir bölgede bulunan ve hava akımının doğrudan etkileşime girdiği alandır.

Sınır tabakası içindeki hava akımı, uçağın yüzeyine yaklaştıkça hızını arttırır. Bu hız artışı, moleküler düzeydeki sürtünmeyi tetikler ve bu durum Skin-Friction Drag’in ana kaynağını oluşturur. Pürüzlü yüzeyler, sınır tabakası içindeki hava akımı ile etkileşime girerek bu sürtünmeyi arttırır.

Sınır Tabakası Hız Profili: Sınır tabakası içindeki hava akımının hız profilini anlamak, Skin-Friction Drag’in nasıl oluştuğunu daha iyi açıklar. Hava akımı, uçağın yüzeyine yaklaştıkça hızını arttırır. Bu hız artışı, sınır tabakası içinde bir hız gradyanı oluşturur. Havanın uçağın yüzeyine daha yakın bölgelerde daha hızlı hareket ettiği gözlemlenir.

Pürüzler ve Sürtünme: Sınır tabakasındaki hava akımı, pürüzlü yüzeylerle etkileşime girdiğinde sürtünme artar. Pürüzlü yüzeyler, hava akımının düzgün akışını bozar ve moleküler düzeyde sürtünmeye neden olur. Bu sürtünme, Skin-Friction Drag’in artmasına yol açar.

Laminar ve Türbülanslı Akımlar:

Sınır tabakasındaki hava akımı, laminar ve türbülanslı akımlar arasında geçiş gösterebilir. Laminer akım, düzenli ve muntazam akışları içerirken, türbülanslı akım, akışın bozulduğu ve düzensiz hale geldiği bir durumu temsil eder. Bu geçiş, transition bölgesi olarak adlandırılır ve uçak profili üzerinde belirgin bir rol oynar.

Laminar Akım: Laminer akım, sınır tabakası içinde düzenli ve muntazam bir akışı temsil eder. Bu akım tipinde, hava molekülleri birbirine karışmaz ve akışın genellikle pürüzsüz ve düzgündür. Laminer akım, genellikle sınır tabakasının başlangıcında gözlemlenir.

Türbülanslı Akım: Türbülanslı akım ise, akışın bozulduğu ve düzensizleştiği bir durumu ifade eder. Hava molekülleri arasında karışma ve rastgele yönlere doğru hareket başlar. Bu durum, hava akımının enerjisinin farklı yönlere dağıldığı bir türbülanslı sınır tabakası oluşturur.

Transition Bölgesi: Laminar akım ile türbülanslı akım arasındaki geçiş, transition bölgesi olarak adlandırılır. Bu bölge, hava akımının özellikle hücum kenarına doğru kaymasıyla belirginleşir. Transition bölgesinde, hava akımının hızı arttıkça, laminer akım türbülansa dönüşebilir.

Uçak Profili Üzerindeki Rolü: Transition bölgesi, uçak profili üzerinde kritik bir rol oynar. Özellikle yüksek hücum açılarına ulaşıldığında, transition bölgesi hücum kenarı boyunca ilerleyebilir ve bu durum uçağın aerodinamik özelliklerini etkileyebilir. Bu geçişin kontrolsüz olması, uçağın stabilitesini azaltabilir.

Etkileri ve Kontrol: Transition bölgesinin kontrolsüz olması, özellikle stall (stol) durumlarında sorunlara yol açabilir. Hava akımının ani bir şekilde türbülanslı hale geçmesi, uçağın kalkış ya da iniş performansını olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle, uçak tasarımında ve hava akımını yönetmede, transition bölgesinin kontrol altında tutulması önemlidir.

Transition Bölgesi ve CLmax:

Transition bölgesi, uçağın performansını etkileyen önemli bir faktördür. Özellikle hücum kenarındaki pürüzler, transition bölgesinin öne doğru kaymasına ve bu da uçağın maksimum kaldırma katsayısı (CL max) üzerinde olumsuz bir etkiye yol açabilir. Bu durum, uçağın hava akımı ile etkileşimini ve kaldırma kuvvetini olumsuz yönde etkiler.

Transition Bölgesi ve Uçak Performansı: Transition bölgesi, sınır tabakasındaki hava akımının laminar akımdan türbülanslı akıma geçtiği bölgedir. Bu geçiş, özellikle uçağın hücum kenarı yakınında meydana gelir. Hava akımının bu bölgede türbülansa geçmesi, uçak performansını etkileyen kritik bir faktördür.

Pürüzlerin Rolü: Hücum kenarındaki pürüzler, transition bölgesinin öne doğru kaymasına neden olabilir. Pürüzlü yüzeyler, sınır tabakasındaki hava akımını bozar ve türbülansa geçişi hızlandırabilir. Bu durum, özellikle yüksek hücum açılarına ulaşıldığında, uçağın performansını olumsuz etkiler.

CLmax Üzerindeki Etkisi: CLmax, uçağın maksimum kaldırma katsayısını temsil eder. Bu değer, uçağın belirli bir hücum açısında maksimum kaldırma kuvvetine ulaştığı noktayı gösterir. Transition bölgesinin öne doğru kayması, hücum kenarındaki pürüzlerin etkisiyle CLmax değerini olumsuz yönde etkileyebilir.

Uçağın Kaldırma Kuvveti: Transition bölgesinin kontrolsüz olması, uçağın kaldırma kuvvetini azaltabilir. Bu durum, özellikle stall durumlarında kritiktir. Hava akımının düzgün olmayan bir şekilde türbülansa geçmesi, uçağın kaldırma kuvvetini beklenenden daha erken kaybetmesine neden olabilir.

Kontrol ve Tasarım Stratejileri: Uçağın tasarımında, transition bölgesinin kontrol altında tutulması önemlidir. Pürüzlü yüzeylerin optimize edilmesi, aerodinamik tasarımın dikkate alınması ve hücum kenarındaki pürüzlerin etkilerinin minimize edilmesi, transition bölgesinin etkilerini azaltabilir.

Transition bölgesi, uçağın performansını etkileyen önemli bir faktördür. Kontrolsüz bir transition bölgesi, uçağın kaldırma kuvvetini düşürebilir ve CLmax değerini olumsuz yönde etkileyebilir. Bu nedenle, tasarım ve kontrol stratejileri, uçağın aerodinamik performansını optimize etmek ve güvenli bir uçuş sağlamak için büyük önem taşır.

Sonuç:

Bu makalede, uçuş prensiplerinin temel direnç unsurlarından biri olan parazit drag ve onun içindeki skin friction drag’in detaylı bir incelemesini gerçekleştirdik. Ayrıca, laminar ve türbülanslı akımlar arasındaki geçiş olan transition bölgesinin uçağın performansına etkilerini anlamaya çalıştık. Havacılık, bu tür bilimsel detayların anlaşılmasıyla birlikte daha etkin ve verimli uçak tasarımlarının gerçekleştirilmesine olanak tanır.

 

Vasıf Yüceliş
E.Hv.Albay
Antalya Bilim Üniversitesi ATPL Dersleri Öğretmeni

 

 

Facebook ile Yorum Yapın

Diğer Haberler

Atatürk Havalimanı 30 Dakika Hava Trafiğine Kapandı

İstanbul'da gece saatlerinde Atatürk Havalimanı 30 dakika uçuş trafiğine kapatıldı, uçaklar Ankara, Antalya ,İzmir ve Çorlu Havalimanlarına yönlendirildi İstanbul'da gece etkisini gösteren yoğun tipi ve...

1 Milyon Yolcu Barajına Dayandı

Alanya Gazipaşa Havalimanı, 2014 yılına oranla yüzde 26 büyüdü. 2014 yılında 726 bin 201 olan yolcu sayısı 2015'te 912 bin 233 kişi olduAlanya Gazipaşa...

Benzer Haberler

Lift/Drag Oranı ve Uçuş Performansı

Aerodinamik, havacılığın temel taşlarından biridir ve uçuş performansının kritik unsurlarından biri olan lift/drag oranı...

FAA, Boeing Max uçaklarının ‘kontrol kaybına yol açabilecek kablolama kusuru’ açısından denetlenmesini istiyor

MAX uçaklarına ilişkin ilk yazımı ikinci MAX kazası hemen sonrasında 13 Mart 2019’da yazmıştım....

Uçak Kanadında İndüklenmiş Sürüklemeyi Azaltma ve Önleme

İndüklenmiş sürüklemeyi azaltma kavramı, özellikle aerodinamik mühendisler için optimal uçak performansı hedeflerken önemli bir...

Türk Hava Yolları, Sen de mi Brutus?

Türk Hava Yolları geçtiğimiz günlerde web sitesi üzerinden bir bildiri yayınladı ve Güney Amerika...

Boeing ve Alaska Havayolları, tapa kapının patlaması nedeniyle açılan davada sorumluluğu reddetti

Boeing ve Alaska Air tarafından paylaşılan bilgilendirmelerde, 5 Ocak olayının ardından açılan davalara karşı...

Havacılık İngilizcesi Eğitiminde Dil ve Alan Uzmanları Arasındaki İşbirliğinin Önemi

Havacılık sektörü, dünya çapında sürekli gelişen ve değişen bir alandır. Bu dinamik endüstri, yalnızca...

Uçak Kanatlarında Aerodinamik Dizayn ve Induced Drag Etkileri

Havacılık endüstrisi, uçakların aerodinamik özelliklerini anlamak ve optimize etmek için sürekli olarak çalışmaktadır. Bu...

Yakıt ikmali yapan görevli, A350 geri itmeden (pushback) birkaç dakika önce pitot tüplerinin kılıflarının takılı olduğunu görerek ciddi bir olayı önlemiş oldu

Şekil 1. Push back öncesi Pitot kılıfları takılı halde bulunan A350-941 uçağı27 Mayıs 2022'de,...