ELAC kaosun ne yol açtı? Güneş radyasyonundan gelen parçacıklar (protonlar, elektronlar) bilgisayar yazılımlarını nasıl etkiledi?
Uçuş kontrol sistemlerinin kritik bir bileşenine nüfuz ederek geçici veri bozulmasına veya bilgisayarın geçici olarak arızalanmasına neden olabilir; ancak yazılım veya mimari yeterince sağlam değilse, bu bozulma uçuş kontrol yüzeylerine hatalı bir komut gönderilmesine veya acil mürettebat müdahalesi gerektiren bir uyarıya yol açabilir.
Airbus, etkilenen A320’lerin uçuş kontrol bilgisayarlarında bir yazılım güncellemesi ve filonun bir kısmı için bir donanım müdahalesi yoluyla acilen işlem yapılmasını öneriyor. Uçak üreticisi, havayollarına Thales üretimi ELAC (Elevator Aileron Computer) yazılımının yeni ve düzeltilmiş bir sürümünün yüklenmesini veya güvenlik açığı bulunmayan önceki sürüme geri dönülmesini gerektiren bir ” Uyarı Operatörleri İletimi ” gönderdi. Bu işlem, bir sonraki ticari uçuştan önce tamamlanmalı. Dünya çapında hizmette olan yaklaşık altı bin A320’nin çoğu için basit bir yazılım güncellemesi veya sürüm düşürme yeterli ve yalnızca birkaç saat sürüyor. Ancak, yaklaşık bin eski uçak için üretici, uçuş kontrol bilgisayarlarının belirli donanım modüllerinin değiştirilmesini de öneriyor; bu, uçağın birkaç gün veya hafta boyunca uçuştan uzak kalmasına neden olabilecek daha karmaşık bir müdahale gibi görünse de daha kısa sürede işlem tamamlanıyor.
Airbus, şeffaflık göstergesi olarak, yaşanan aksaklıklardan dolayı özür diledi ve ” yolcular ve müşteriler için operasyonel aksaklıklar ” olduğunu kabul etti.
Airbus Başkanı ve CEO’su Guillaume Faury, LinkedIn hesabından şunları söyledi: ” Müşterilerimizden ve etkilenen yolcularımızdan içtenlikle özür dilerim. Emniyet, özellikle Airbus uçaklarımızla her gün seyahat eden milyonlarca insan için en büyük önceliğimizdir. Ekiplerimiz, operatörlerimizi desteklemek ve bu güncellemeleri mümkün olan en kısa sürede devreye alarak uçakları hizmete geri döndürmek ve Airbus’tan beklediğiniz emniyet seviyesiyle normal operasyonlara devam etmek için yorulmadan çalışıyor .”
Faury’nin özürü geldi ama Dünya’daki birçok internet sitesinde yer alan okuyucu yorumlarında Ceo’nun istifa etmesi istendi. Ancak yazılımların basit bir işlemle düzeltilmesi ve uçakların kısa sürede uçuşlara dönüş sürecinin gerçekleşmesi, Faury için sadece özürle geçiştirilecek bir olay mı, bunu zaman gösterecek.
737 MAX krizine mi benziyor?
Güneş’te son dönemde -yıldızın doğal döngüsünün bir parçası olarak- patlamaların, rüzgarların ve lekelerin artması, özellikle uçuş kontrol yazılımlarının dayanıklılığı ve yedekleme sistemleri üzerine yeni değerlendirme gereksinimlerini gündeme getiriyor.
Yine de uzmanlara göre sorun, 737 MAX krizine kıyasla yönetilebilir düzeyde.
737 MAX krizi, Boeing’in yeni nesil 737 MAX uçaklarında kullanılan MCAS adlı otomatik uçuş kontrol yazılımındaki tasarım ve güvenlik hatalarından kaynaklanan, modern havacılığın en büyük skandallarından biriydi.
Kriz 2018 ve 2019’da yaşanan iki ölümcül kazayla başlamıştı. İlki, Ekim 2018’de Endonezya’da kalkıştan kısa süre sonra düşen Lion Air uçağında 189 kişinin ölmesiyle, ikincisi ise Mart 2019’da Etiyopya’da Ethiopian Airlines uçağının yine kalkıştan dakikalar sonra düşmesi ve 157 kişinin hayatını kaybetmesiyle sonuçlanmıştı. Her iki kazanın kara kutu incelemeleri, aynı yazılım sorununa işaret ediyordu.
MCAS sistemi, 737 MAX’ın daha büyük ve öne yerleştirilmiş motorlarının uçağın burnunu normalden fazla kaldırmasını engellemek için tasarlanmıştı. Ancak sistem yalnızca tek bir “Angle of Attack” (AoA) sensöründen veri alıyordu. Bu sensör arızalandığında MCAS, uçağın burnunu otomatik olarak tekrar tekrar aşağı bastırmış ve pilotlar bu müdahaleye karşı koyamamıştı.
Krizi derinleştiren en önemli etken ise pilotların MCAS’in varlığından bile haberdar olmamasıydı; zira Boeing, sistemi hem uçuş kılavuzlarında hem de eğitimlerde açıkça belirtmemişti.
İkinci kazanın ardından dünya genelindeki havacılık otoriteleri 737 MAX uçaklarını yerde bırakmış ve Boeing üretimi durdurmuştu.
