Emniyet Analizinde Öncelikler

0
687

Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü’nün analizi, hava taşımacılığı emniyeti için öncelikli konuları ortaya koyuyor.

Uluslararası sivil havacılık sektöründe yıllık olarak birkaç kuruluş tarafından Emniyet Raporu yayınlanır. Bu raporlarda dönemsel kazalar tüm detayları ile istatiksel olarak yer alır. İstatistiklerde yer alan rakamlar çok önemli olduğu kadar onlardan çıkarılması gereken dersler ve alınması gereken önlemler de en az onlar kadar önemlidir. ICAO tarafından yayınlanan yeni Emniyet Raporunda yer alan “2025’te daha az kaza, ancak daha fazla can kaybı” saptaması küresel havacılıktaki gelişmelere ve en acil önlem alınması gereken zorluğa dikkat çekmektedir.

Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) tarafından yeni yayımlanan küresel emniyet verilerine göre, 2025 yılında havayolu şirketleri –yaklaşık 5 milyar yolcu ile– tarihin en yüksek yolcu sayısına ulaşırken, bir önceki yıla kıyasla daha az kaza yaşandı. Ancak rapor, dikkat çekici bir uyarıda bulunmaktadır. Kaza ve ölümlü kaza oranlarındaki düşüşe rağmen, toplam can kaybı sayısı artmıştır. Bu durum, dünya genelinde seyahat talebi hızla artmaya devam ederken, son derece nadir görülen ancak felaketle sonuçlanabilecek olayları önlemenin ne denli büyük bir zorluk olduğunu gözler önüne sermektedir.

Veriler, azami kalkış ağırlığı (MTOM) 5.700 kg’ın üzerinde olan uçaklarla gerçekleştirilen tarifeli ticari hava taşımacılığını kapsamakta olup, ICAO’nun yayımlanan son Emniyet Raporu’nda yer almıştır. Rapor, ICAO’nun, üye devletlerin, bölgesel kuruluşların ve sektör paydaşlarının uluslararası sivil havacılık emniyetini geliştirmeye yönelik stratejiler oluşturmaları için bir çerçeve sunan “Küresel Havacılık Emniyet Planı” kapsamındaki ilerlemeleri takip etmektedir.

2025 yılında ticari havayolu şirketleri, 2024 yılına kıyasla daha yüksek rakamlarla, 38 milyon uçuşta yaklaşık 5 milyar yolcu taşıdı. Aynı dönemde, toplam kaza sayısı ise 95’ten 85’e düştü.

ICAO Konsey Başkanı Toshiyuki Onuma, “Bu sonuçlar, daha fazla insan uçsa bile havacılığın daha emniyetli hale gelmeye devam edebileceğini ve etmesi gerektiğini gösteriyor,” dedi. “Söz konusu veriler; risklerin belirlenmesi, kazalardan ders çıkarılması, denetimlerin güçlendirilmesi ve dünya genelinde emniyetin artırılması amacıyla devletler ve sektör paydaşları arasında on yıllardır süregelen iş birliğinde ICAO’nun üstlendiği liderlik rolünü yansıtmaktadır.”

Daha fazla uçuşa rağmen daha az kaza

İlerlemenin en net göstergelerinden biri, bir milyon uçuş kalkışı başına düşen kaza sayısını ölçen küresel kaza oranıdır.

2025 yılında küresel kaza oranı, milyon kalkış başına 2,6’dan 2,2’ye gerileyerek yaklaşık yüzde 13’lük bir iyileşme kaydetti. Basitçe ifade etmek gerekirse, havayolu şirketleri daha fazla uçuş gerçekleştirirken toplamda daha az kaza yaşadı.

2025 yılında emniyet alanındaki en belirgin iyileşme, en az bir kişinin hayatını kaybettiği ölümlü kazalar kategorisinde görüldü.

Ölümlü kaza sayısı 2024’te 10 iken 2025’te 4’e düştü; ölümlü kaza oranı ise milyon kalkış başına 0,27’den 0,11’e gerileyerek yüzde 60 oranında azaldı.

Bu önemli bir başarıdır; zira ICAO’nun emniyet stratejisi yalnızca kaza sayısını azaltmaya değil, aynı zamanda can kaybıyla sonuçlanma olasılığı en yüksek olan kaza türlerini önlemeye de odaklanmaktadır.

Uluslararası havacılıkta, kazalar ve hukuka aykırı müdahale eylemleri sonucunda sıfır can kaybı yaşanması, ICAO’nun Stratejik Planı’ndaki üç temel hedeften birisidir.

Emniyet iyileştirmelerine rağmen can kayıpları neden arttı?

Ölümlü kaza sayısı azalmış olsa da, toplam can kaybı 2024 yılında 296 iken 2025 yılında 387’ye yükseldi. Benzer şekilde, taşınan milyar yolcu başına düşen ölüm sayısı olarak tanımlanan ölüm oranı da 65’ten 78’e çıktı.

Bunun nedeni, az sayıdaki kazanın, yaşanan toplam can kayıplarının büyük bir kısmına yol açmış olmasıdır.

Tek bir kaza, yüzlerce yolcuyu etkileyebilir. 2025 yılında meydana gelen tek bir kaza, 260 kişinin hayatını kaybetmesine neden olarak yıllık toplam rakamı önemli ölçüde etkiledi.

Bu durum, modern havacılık emniyetinin karşı karşıya olduğu temel zorluklardan birini gözler önüne sermektedir. Havacılık sektörü, kazaları önleme konusunda oldukça başarılı bir noktaya geldi; ancak çok sayıda insanın hayatını kaybetmesine yol açabilen nadir ve yıkıcı olayların tamamen ortadan kaldırılması, hâlâ bir zorluk ve öncelikli bir hedef olmaya devam etmektedir.

Öncelikler

ICAO, küresel emniyet çalışmalarını tarihsel olarak en fazla can kaybına yol açan kaza türleri üzerinde yoğunlaştırmaktadır.

Bunlar, ICAO Küresel Havacılık Emniyet Planı’nda tanımlanan “Küresel Yüksek Riskli Olay Kategorileri” olarak adlandırılır.

Söz konusu kategoriler şunlardır:

• Kontrollü Uçuşun Araziye Çarpması (CFIT): Çalışır durumdaki bir hava aracının, genellikle uçuş ekibinin tehlikenin farkında olmaması nedeniyle, istem dışı bir şekilde araziye, bir dağa, suya veya başka bir engele çarpması durumudur.

• Uçuş Sırasında Kontrol Kaybı (LOC-I): Pilotların uçuş esnasında hava aracının kontrolünü sağlayamaması durumudur. Bu tür olaylar nadir görülmekle birlikte genellikle ciddi sonuçlar doğurur.

• Havada Çarpışma (MAC): Hava araçlarının uçuş halindeyken birbirleriyle çarpışması veya çarpışma tehlikesi yaşaması durumudur.

• Pistten Çıkma (RE): Bir hava aracının kalkış veya iniş sırasında pistin sonunu aşması ya da pistin yan taraflarından dışarı çıkması durumudur.

• Piste İzinsiz Giriş (RI): Bir hava aracının, aracın veya bir kişinin, aktif bir pist üzerinde bulunmaması gereken bir durumda orada bulunması ve çarpışma riski yaratması durumudur.

Bu beş kategori, 2025 yılında meydana gelen tüm ölümlü kazaların yarısından fazlasını oluşturmuştur.

En fazla sürekli dikkat gerektiren kategori, ICAO’nun yüksek riskli kategorileri arasında ölümcül kazaların neredeyse üçte birini oluşturan Uçuşta Kontrol Kaybı‘dır. Bu kazalar genellikle hızla geliştiği ve toparlanma için çok az fırsat bıraktığı için, bunların önlenmesi pilot eğitimine, uçak sistemlerine, emniyet yönetimine ve insan performansı girişimlerine sürekli yatırım yapılmasını gerektirir.

2025 yılında yalnızca bir CFIT kazası kaydedilmiş olmasına rağmen, dünya genelindeki tüm ölümlerin %10’undan fazlasını oluşturduğu için CFIT önemli bir endişe kaynağı olmaya devam etti. Bu, havacılık emniyetinde uzun süredir devam eden bir kalıbı pekiştirmektedir. CFIT kazaları nispeten nadirdir, ancak meydana geldiklerinde genellikle felaket sonuçlar doğururlar. Veriler, arazi farkındalığı teknolojisine, uçuş ekibinin durumsal farkındalığına ve operasyonel emniyet önlemlerine sürekli dikkat edilmesinin, ölümleri daha da azaltmak için gerekli olduğunu göstermektedir.

2025 yılında meydana gelen dört MAC kazası, dünya genelindeki tüm ölümlerin yaklaşık %15’ini oluşturdu, bu da onları meydana geldiklerinde en ölümcül yüksek risk kategorilerinden biri haline getirmektedir. Veriler, giderek daha yoğun ve karmaşık hale gelen hava sahasında çarpışma önleme teknolojilerinin, hava trafik yönetim sistemlerinin ve uçaklar arasında emniyetli mesafenin korunmasının önemini vurgulamaktadır. Hava trafiği büyümeye devam ettikçe ve dronlar ve gelişmiş hava araçları gibi yeni unsurlar hava sahası sistemine entegre edildikçe, çarpışma riskini yönetmek küresel bir emniyet önceliği olmaya devam edecektir.

Olumlu bir not olarak, rapor pist emniyetindeki ilerlemeyi de vurgulamaktadır. 2025 yılında ticari hava taşımacılığını içeren hiçbir piste hatalı girişe bağlı kaza kaydedilmedi. Bu olayların önlenmesi, ICAO’nun Küresel Pist Emniyeti Eylem Planı’nın önemli bir odak noktasıdır. 2025 yılında bu tür kazaların olmaması, havaalanı prosedürlerine, teknolojiye, iletişime ve pilot farkındalığına yapılan yatırımların olumlu sonuçlar verdiğini göstermektedir. Havacılık sektörü bu ilerlemeyi sürdürmelidir, çünkü aynı yıl pistten çıkma ile ilgili yedi kaza meydana geldi ve bunlardan biri ölümcül yaralanmalarla sonuçlandı.

Güçlü emniyet sistemleri

ICAO, kaza istatistiklerinin ötesinde, ulusal havacılık otoritelerinin emniyeti ne kadar etkili bir şekilde denetlediğini değerlendirmektedir.

Bu, devletlerin emniyetli işleyişinin sağlanması için gerekli kurallara, düzenleyicilere, denetleyicilere, teknik uzmanlığa, denetim sistemlerine ve Devlet Emniyet Programlarına sahip olup olmadığının ICAO’nun Evrensel Emniyet Denetimi Denetim Programı aracılığıyla uzmanlar tarafından denetlenmesidir.

Rapor, küresel emniyet gözetimi performansının 2025 yılında iyileşmeye devam ettiğini ve dünya genelindeki ortalama puanın yüzde 69’a ulaştığını göstermektedir. ICAO’nun emniyet gözetimi hedef seviyesini karşılayan devletlerin sayısı da artış gösterdi. Ancak zorluklar devam etmektedir. Küresel olarak belirlenen en büyük zayıflıklar şunlarla ilgilidir:

• Belirlenen emniyet sorunlarının çözülmesi;

• Yeterli sayıda nitelikli teknik personelin bulundurulması;

• Etkin ve sürekli emniyet gözetimi ve denetimlerinin yürütülmesi.

Bu alanların devlet sivil havacılık düzenleyici otoritelerinde güçlendirilmesi kritik önem taşımaktadır çünkü güçlü emniyet denetimi kazaların önlenmesine yardımcı olacaktır.

Sıfır can kaybı hedefine giden yoldaki boşlukları kapatmak

ICAO Genel Sekreteri Juan Carlos Salazar, veriye dayalı bulguların, devletlerin en büyük risklerin veya eksikliklerin bulunduğu alanlara odaklanmalarını sağlamada etkili olduğunu vurgulayarak, ICAO’nun, devletlerin bu alanlarda ölçülebilir emniyet iyileştirmeleri elde etmelerine yardımcı olmak amacıyla hedefe yönelik kapasite geliştirme, teknik yardım ve uygulama desteği sağlama konusunda tam bir kararlılığa sahip olduğunu belirtti.

Bu yılki Emniyet Raporu’nda yer alan veriler, ICAO Üye Devletleri tarafından Küresel Havacılık Emniyet Planı’nın uygulanmasına dair önemli bilgiler sunmaktadır. Bu bilgiler, devletlerin emniyet otoriteleri tarafından daha fazla dikkat gerektiren öncelikli alanları belirlemelerine yardımcı olacak ve ulusal ya da bölgesel emniyet planlarının güncellenmesini sağlayabilecektir.

ICAO ve Üye Devletleri, işte bu sürekli raporlama, analiz, izleme ve eylem döngüsü sayesinde sıfır can kaybı hedefine giden yoldaki boşlukları kapatabileceklerdir.

ICAO tarafından yayınlanan analizin tüm havacılık işletmeleri için yol gösterici, daha emniyetli yarınlar için adımlar attırıcı olacağı değerlendirilmektedir.

 

Emniyetli Uçuşlar Dileriz

 

Eyup Turşucu
Kaptan Pilot (E)
Kaza Araştırma Uzmanı

 

 

 

 

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

Bu site istenmeyenleri azaltmak için Akismet kullanır. Yorum verilerinizin nasıl işlendiğini öğrenin.