Dubai Uluslararası Havalimanı’nda, terminalin ve park halindeki yolcu uçaklarının hemen yanında bir insansız hava aracı çarpmasına ilişkin olayın videosu, İran’la savaşın başlamasından bu yana Orta Doğu’daki pilotların karşılaştığı koşulları çarpıcı bir şekilde gözler önüne sermişti.
Avrupa Havacılık Emniyeti Ajansı (EASA), İran ve tüm bölge üzerindeki uçuşlar için “yüksek riskler” olduğu konusunda uyarıda bulundu.
Yolcu uçaklarının saldırılara ne kadar tehlikeli bir şekilde yaklaştığını, “Flightradar24” web sitesinde takip edilen bir olay gösteriyor: Hindistan’dan Dubai’ye gelen bir Emirates uçağı, devam eden füze saldırıları sırasında aniden geri döndü; ancak görünüşe göre saldırıyı püskürttükten sonra tekrar geri döndü ve sonunda Dubai’ye indi. “Çift geri dönüş” olarak bilinen bu manevra son derece nadir olarak kabul ediliyor.
Tüm ülkeler bu riski almıyor. Irak, Kuveyt ve Bahreyn hava sahalarını kapattı. Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri ise on binlerce uçuşun iptal edilmesinin ve çok sayıda yolcunun mahsur kalmasının ardından hava sahalarını kısmen yeniden açtı. Her iki ülke de artık ESCAT olarak bilinen acil durum sistemini kullanıyor: Hava trafik kontrolü, örneğin insansız hava araçları ve füzelerin önlenmesi için belirli bölgelerde rota değişikliklerini veya inişleri anında emretmek için bu sistemi kullanabiliyor.
“Riskleri olabildiğince düşük tutmaya çalışıyoruz.”
Bazı pilotlar için mevcut durum, günlük çalışma rutinlerinin bir parçası.
Büyük bir Arap havayolu şirketinde çalışan bir pilot, “Buna alıştık,” diyor. “Sorunlu bölgelere gönderilmemiz kaçınılmaz.” Ancak pilot ve yardımcı pilot, riskleri en aza indirmek için her şeyi deniyorlar; örneğin, olası rota değişiklikleri için fazladan yakıt taşıyorlar veya alternatif rotalar talep ediyorlar. Ayrıca, kaptanın önceden kötü bir hissi varsa, havayolu şirketi rotayı değiştiriyor.
Büyük bir Körfez ülkesi havayolu şirketinde çalışan ve adını veya çalıştığı kurumu vermek istemeyen bir kişi şunları vurguladı: “Havayolları, güvenli olmayan olarak sınıflandırılan hava sahasında hiçbir uçağın uçmasına asla izin vermez.”
Havayolu şirketinde personele eğitim de veren çalışan, pilotların genel olarak koşulları güvenli bulmadıkları takdirde uçuşu reddetme hakkına sahip olduklarını söylüyor.
Pilotlardan eleştirel sesler
Pilot camiasında eleştirel sesler giderek yükseliyor. Pilotlar forumu “PPRuNe”de bir kullanıcı, “Şu anda o bölgede uçmak istemezdim. Tüm bölge aktif bir çatışma bölgesi” diye yazıyor. Bir diğeri ise havayollarının “ateşle ve yolcuların ve mürettebatın hayatlarıyla oynadığını” belirtiyor. Bazı forum üyeleri “tam bir çılgınlık”tan bahsediyor ve operasyonların ancak büyük bir felaket meydana gelene kadar devam edeceği konusunda uyarıyor.
Geçmişte de benzer felaketler yaşandı: 2020’de, ABD ile askeri gerilimlerin ortasında, İran hava savunması Tahran’dan kalkıştan kısa bir süre sonra bir Ukrayna yolcu uçağını düşürdü ve uçaktaki 176 kişinin tamamı hayatını kaybetti. 1988’de ise bir ABD kruvazörü Hürmüz Boğazı üzerinde bir İran yolcu uçağını düşürdü ve uçaktaki 290 kişinin tamamı öldü.
Beyrut: “Bombardımanlara rağmen işler normal seyrinde devam ediyor.”
Lübnan merkezli Orta Doğu Havayolları’nın (MEA) pilotları, İsrail ile Hizbullah arasındaki son savaş sırasında, hatta Beyrut’ta pistin görüş alanında patlamalar yaşanırken bile uçmaya devam ederek özel bir üne sahipler. Şimdi ise Lübnan ve İsrail’de yine ağır saldırılar yaşanıyor.
Beyrut havalimanında artık “her şey normal seyrinde” diyor bir havalimanı temsilcisi. “Çevremizdeki tüm bombalamalara rağmen her şey gece gündüz sorunsuz çalışıyor.” Pilotlar, Lübnan’ın “dünyanın geri kalanından kopmaması” için uçmaya devam ediyor. Şu anki en büyük endişe, güdümsüz bir füzenin piste isabet etmesi. Bunun dışında, bir MEA pilotu şöyle açıklıyor: “Artık korku hissetmiyoruz.”
Güvenlik endişelerinin ötesinde, hava sahası kapatmaları önemli operasyonel sorunlara da yol açıyor: Kapalı koridorlar, Avrupa ve Asya arasındaki kullanılabilir rotaları önemli ölçüde daraltıyor ve bu da uçuş süreleri ve yakıt tüketimi üzerinde olumsuz etkiler yaratıyor.
