Sivil elektrikli dikey kalkış ve iniş (eVTOL) uçaklarının geliştirilmesi, birçok üretici için şirketler ve yatırımcılar tarafından beklenenden daha uzun sürüyor ve daha pahalıya mal oluyor. Bu durum, geçen hafta Farnborough Havacılık Fuarı’nda, en büyük eVTOL üreticilerinden bazılarının sivil zaman çizelgelerini güncellemesi ve yeni askeri projelerini sunmasıyla açıkça ortaya çıktı.
Vertical Aerospace, fuardan kısa bir süre önce Valo tiltrotor modelinin sertifikasyon ve pazara sunulma tarihini bir kez daha erteledi; üç yıl önce 2025 olarak belirlediği hedef şimdi 2029’a çekildi. Havacılık fuarında prototip, geçiş uçuşunu tamamladı: Rotorlar bir helikopter gibi dikey olarak başladı ve havada öne doğru eğilerek uçağın bir uçak gibi uçmaya devam etmesini sağladı.
İngiliz şirketinin hisse senedi fiyatı, rakiplerininki gibi, bir yıl içinde yüzde 50’den fazla düştü. Cantor Fitzgerald’da kıdemli yatırım analisti olan Andres Sheppard, sektörün sivil sertifikasyona ve yeni, yenilikçi teknolojinin geliştirilmesine bağlı olması nedeniyle değişken ve riskli olduğunu belirtti. Sheppard, bazı yatırımcıların giderek daha sabırsız hale geldiğini söyledi. Bununla birlikte, eVTOL’lerin on yılın sonuna kadar piyasaya sürüleceğini hala bekliyor; ancak şirketlerin bu arada bilançolarını güçlendirmeleri gerekecek.
Bu bağlamda, birçok üretici, ürünlerin uzun sivil onay sürecine gerek kalmadan kullanılabileceği askeri alana da odaklanmaktadır.
Archer Aviation CEO’su Adam Goldstein, askeri programlar için operasyonel hazırlığa ulaşma süresinin önemli ölçüde daha kısa olduğunu ve sözleşme kazanmanın, yeni bir sivil ürün kategorisinin aksine, nihayetinde bilinen bir gelir anlamına geldiğini söyledi. Archer, Farnborough’da Anduril ile ortaklaşa geliştirilen, muharebe ve lojistik görevleri için tasarlanmış hibrit elektrikli insansız hava aracını (İHA) tanıttı.
Ukrayna ve Orta Doğu’daki savaşlar, pist gerektirmeyen insansız hava araçlarına yönelik askeri talebi daha da artırdı.
Beta Technologies, yıllardır her iki yolu da paralel olarak takip ederek, Alia tasarımının hem askeri hem de sivil versiyonunu geliştirmeye devam ediyor.
Beta CEO’su Kyle Clark, paralel geliştirmenin -geleneksel kalkış ve iniş (CTOL) özelliğine sahip elektrikli bir versiyon da dahil olmak üzere- maliyet ve zamandan tasarruf sağladığını ve sivil programı hızlandırdığını, aksine ona yük getirmediğini söyledi.
Beta, fuarda İngiliz bölgesel havayolu şirketi Loganair’in beş adet CTOL uçağı için kesin sipariş verdiğini ve beş adet daha için opsiyon hakkı elde ettiğini duyurdu; ticari operasyonların 2029’da başlaması planlanıyor. Sheppard, CTOL versiyonunun 2027 ortalarında ABD Federal Havacılık İdaresi (FAA) tarafından sertifikalandırılan ilk elektrikli uçak olmasını, ardından 2028’de eVTOL versiyonunun da aynı şekilde sertifikalandırılmasını bekliyor.
