Nadir toprak elementleri için bağımsız bir tedarik zinciri oluşturma küresel yarışı sürerken, Amerika Birleşik Devletleri Çin’e uçak parçaları ihracat lisanslarına yeni sınırlamalar getirdi.
Bu önlem özellikle C919 ticari uçaklardan sorumlu Çin devlet şirketi Comac’ı etkiliyor ve Pekin’de proje için hayati önem taşıyan Amerikan motorlarının tedarikine olası yasaklar getirilmesi endişelerini artırıyor.
Reuters’ın kaynaklarına göre, bu kısıtlamalar, Trump yönetiminin havacılık ve savunma dahil olmak üzere yüksek teknolojide kullanılan stratejik minerallerin ihracatına yönelik kontrolleri gevşetmesi için Pekin’e baskı yapma stratejisinin bir parçasıdır.
Ekim ayının başından bu yana, ABD Ticaret Bakanlığı, Çinli devlet şirketi Comac’ın gelecekteki ambargoları hafifletebilecek stoklar oluşturmasını önlemek amacıyla, Comac için onaylanan parça miktarını azalttı.
Lisanslama süreci de yavaşladı; Çin’in iniş takımı ve hidrolik sıvılar gibi ekipmanlara erişimini zorlaştıracak yeni kurallar üzerinde görüşmeler yapılıyor.
Çinli analistler, ABD’nin Çin’e satışlarını sürdürme isteği nedeniyle Boeing uçakları için bileşenlere getirilecek kısıtlamaları büyük bir endişe kaynağı olarak görmese de, GE ve Fransız şirketi Safran’ın ortaklaşa geliştirdiği C919’un merkezi bir bileşeni olan LEAP-1C motoruna yönelik bir ambargo korkusu, Çin havacılık sektörünü endişelendiriyor. İthal motorların yerini almak üzere geliştirilen yerli üretim CJ-1000A motorları, hâlâ teknik ve düzenleyici zorluklarla karşı karşıya. Son dönemdeki ilerlemelere rağmen, büyük ölçekli ticari üretime geçişlerinin 2027’den önce gerçekleşmesi beklenmiyor ve LEAP-1C’nin tamamen değiştirilmesi 2030’a kadar sürebilir.
Kapsamlı testler zaten yapıldı, ancak Çin motoru, uluslararası standartlara uygun güvenlik ve güvenilirliği sağlamak için gerekli sertifikaları hala almaya çalışıyor. Batı menşeli uçak motorları ve bileşenlerinin kullanımı, özellikle Çin’in Amerikan gümrük vergilerine karşılık olarak nadir toprak elementleri ihracatını kısıtlamasının ardından, Amerika Birleşik Devletleri için bir pazarlık kozu haline geldi. Bu misilleme döngüsü, Bloomberg verilerine göre Comac’ın 2025 için vaat ettiği teslimatların ilk hedeflere kıyasla %40 oranında düşmesine bile yol açtı.
Bu arada Washington, 2027’den itibaren rakip ülkelerden stratejik girdi kullanımını yasaklamak ve yerli ve müttefik projelere büyük yatırımlar yapmak da dahil olmak üzere kendi mineral üretim zincirini kurma çabalarını hızlandırıyor.
Aynı zamanda, Amerikan hükümeti müzakereleri zorlamak için ticaret kısıtlamalarını kullandı ve Çin ile ateşkesi Ocak 2027’ye kadar uzattı, ancak nadir toprak elementleri ve diğer kritik minerallerin akışı konusunda somut tavizler talep etti. Uzmanlar, ABD ablukasının Çin alternatiflerinin gelişimini hızlandırabileceğini kabul etmekle birlikte, geçiş sürecinin yıllar alacağını ve Çin’in iddialı havacılık ve uzay programına kısa vadeli maliyetler getirebileceğini de belirtiyorlar.
2023 yılında ticari operasyonlara başlayan C919, önümüzdeki 20 yıl içinde milyarlarca dolarlık bir pazarda rekabet edebilmek için hâlâ büyük ölçüde uluslararası teknolojilere bağımlı durumda.
