İngiliz şirketi BAE Systems’in Air Astana hissedarlığından çekilmesinin ardından, Forbes Kazakistan, bunun Rus hava sahasından yapılan uçuşları etkileyip etkilemeyeceğini ve Kazakistan yetkililerinden herhangi bir kısıtlama olup olmadığını araştırdı.
BAE Systems, 2001 yılında Kazakistan hükümetiyle ortak girişim olarak kurulan Air Astana’nın kurucu ortaklarından biriydi.
BAE Systems’in Air Astana’dan tamamen çekilmesi, 25 yıllık bir ortaklığın sonunu işaret ediyor ve hem havayolunun olgunlaşmasını hem de savunma grubunun stratejik yeniden yapılanmasını yansıtıyor.
Kazakistan Havacılık İdaresi (AAK), Rusya üzerinden yapılan uçuşlara ilişkin doğrudan devlet kısıtlaması olmadığını bildirdi. Kurum, resmi bir soruşturmaya verdiği yanıtta, “Kazakistan’ın hava sahası kullanımına ilişkin mevcut mevzuat hükümleri ve mevcut uçuş düzenlemeleri göz önüne alındığında, Kazakistan havacılık yetkilileri şu anda Rus hava sahasına veya Rus hava sahasından yapılan uçuşlara herhangi bir kısıtlama getirmemiştir” dedi.
Ancak nihai karar, havayollarının kendisinde. Düzenleyici kurum, taşıyıcıların güvenlik ve uluslararası kısıtlamalar da dahil olmak üzere bir dizi faktöre dayanarak karar verdiğini açıklarken, değerlendirmelerin kapsamlı olduğunu ve sürekli izleme gerektirdiğini de vurguladı.
Air Astana, hissedar yapısındaki değişiklikler nedeniyle rota ağını revize edip etmeyeceğini ve BAE Systems’in çekilmesinin havayolunun yaptırım risklerini nasıl etkileyeceğini açıkladı.
Havayolu şirketinin basın servisi, “BAE Systems’in Air Astana’nın hissedar portföyünden çekilme kararı, Rus hava sahasındaki uçuş operasyonlarıyla ilgili değil ve havayolunun faaliyetlerini etkilememektedir.” açıklamasını yaptı.
Açıklamada, Rusya destinasyonlarına uçuşların askıya alınması kararının yürürlükte kaldığı da belirtildi. Air Astana, bu kararın başlıca nedenlerinden birinin sigorta olduğunu gösteriyor. Havayolu daha önce de aynı nedenle Rusya’ya uçuşları askıya almıştı. Mart 2022’de Air Astana, Rusya’ya ve Rusya’dan yapılan ticari uçuşlar için sigorta kapsamının sona erdiğini ve uçuşların gerçekleştirilemez hale geldiğini resmen duyurmuştu.
Air Astana, “Aynı zamanda, güvenli etkileşimlerin sağlanması ve ortaklardan (navigasyon, havaalanları, bakım vb.) kaynaklanan yaptırım riskleri üzerindeki kontrolün güçlendirilmesi gerekliliklerine uymak için yönetim tarafından ilgili kararlar da alındı” açıklamasında bulundu.
Doğrudan yasaklar olmamasına rağmen, Rusya dahil olmak üzere yabancı hava sahasındaki her uçuş risk değerlendirmesine tabi tutulmaktadır. Bunu yapmak için AAC, çatışma bölgelerine ilişkin uluslararası platformlardan ve ICAO metodolojisinden (Belge 10084) “Çatışma Bölgeleri Üzerinde veya Yakınında Sivil Uçak Operasyonlarının Risk Değerlendirmesi Kılavuzu”ndan elde edilen verileri kullanıyor. Resmi NOTAM’lar ve diğer ülkelerdeki havacılık otoritelerinden gelen bilgiler de dikkate alınıyor.
Sivil Havacılık Komitesi (CAC), AAC ve Rus havacılık otoriteleri arasındaki iş birliği devam etmekte ve teknik niteliktedir.
Kazakistan Cumhuriyeti Havacılık İdaresi, “Temel parametreler uçuş güvenliği, rota planlaması, uçağın yasal statüsü, hava seyrüsefer hizmetlerinin sürdürülebilirliği ve sigorta hususlarıdır” tespitinde bulundu.
BAE Systems en son 31 milyon dolarlık hisseyi sattı. 2024 ve 2025 yılında hisselerini elden çıkarmıştı.
Mart ayında, İngiliz şirketi BAE Systems Limited’in Kazakistan şubesinin, küresel depozito makbuzlarındaki (bir GDR dört hisseye eşit) hissesini Air Astana’ya hisse başına 5,10 dolardan (piyasa fiyatına göre yaklaşık %15 indirim) sattığı ve şirketteki hissedarlığından çekildiği bildirilmişti.
Nisan ayı başında göreve getirilen *Air Astana CEO’su İbrahim Canlıel için bu sürecin yönetilmesi ilk ciddi sınav olabilir.
Yıllar boyunca, İngiliz savunma grubu, havayolunun gelişimini desteklemede önemli bir rol oynadı; halka arz edilmesinin ve olgun bir bölgesel havayolu şirketine dönüşmesinin ardından ise kademeli olarak geri çekildi. İran savaşından kaynaklanan jet yakıtı krizi ve Rus hava sahasının kullanılması açısından yaşanabilecek handikapların giderilmesi CEO Canlıel için bir sınav niteliği olabilir.
Air Astana bugün, Orta Asya, Avrupa ve Asya genelinde büyüyen bir ağa sahip, tam hizmet veren bir havayolu şirketi ve düşük maliyetli havayolu şirketi FlyArystan’ı birleştiren ikili bir modelle faaliyet gösteriyor.
1 Nisan 2026 itibarıyla, kontrol hissesine sahip hissedar Samruk-Kazyna olup, Air Astana’da %41 hisseye sahip; vekaleten hissedar olan Citibank ise %37,52 hisseye sahiptir. 14 Nisan öğlen saatlerinde havayolunun hisseleri 706 tenge seviyesinde işlem görüyordu.
*İbrahim Canlıel
Air Astana’nın ilk çalışanlarından biri ve 2003 yılından bu yana çeşitli görevlerde bulundu. Kariyerine 25 yıl önce seyahat sektöründe başladı ve havacılık sektöründe 20 yıllık deneyime sahip. Air Astana’ya katılmadan önce Orta Doğu’da KLM için çalışıyordu, daha sonra Almatı’da havayolunun Kazakistan ve komşu ülkelerdeki temsilciliğinde çalıştı. Canlıel Kazakistan Avrupa İş Birliği’nin üçüncü dönem Yönetim Kurulu üyesi olup, Boğaziçi Üniversitesi’nden (İstanbul) MBA derecesine sahip, ayrıca Marmara Üniversitesi’nde ekonomi eğitimi aldı.
