Pazar, Mayıs 19, 2024
Ana SayfaYazarlarVasıf YücelişKötü İnişin Aerodinamik Sebepleri ve Güzel İnişin Sırrı: Ground Effect

Kötü İnişin Aerodinamik Sebepleri ve Güzel İnişin Sırrı: Ground Effect

· Giriş: Ground Effect nedir?

Bu fenomen, uçakların yere çok yakın uçtukları zaman yaşadıkları aerodinamik bir etkidir. Bu etki, iniş sırasında uçakların daha büyük bir lift kuvvetiyle karşılaşmalarına ve dolayısıyla iniş sırasında yapmış oldukları süzülüş hattı ve iniş planlamasının bozulmasına yol açar.

· Fiziksel Açıklama:

Ground Effect’in fiziksel açıklaması, yer ile kanatlar arasında sıkışan hava yastığından kaynaklanır. Bu hava yastığı, kanatların altında oluşur ve kanatlar ile yer arasındaki mesafenin azalmasıyla artar. Buna ek olarak, kanat ucu vortexlerinin kesintiye uğraması da bu etkiye oldukça önemli bir katkı sağlar.

Kanatlar, uçağın yükselmesini sağlayan lift kuvvetini üretmek için hava akımlarını kullanır. Bu akımların etkisiyle kanatlar altında ve üstünde farklı basınçlar oluşur. Genellikle, kanatlar altında yüksek basınç, üstünde ise düşük basınç oluşur. Bu basınç farkı, kanatların yukarı doğru itilmesine ve uçağın yükselmesine neden olur.

Ancak, uçaklar yer yüzeyine yakın uçtuklarında, kanatlar altında oluşan yüksek basınç, yer ile aralarında sıkışan bir hava yastığı oluşturur. Bu hava yastığı, kanatların altında ek bir kaldırma kuvveti oluşturur ve böylece uçağın daha etkili bir şekilde yükselmesini sağlar.

Buna ek olarak, kanat ucu vortexleri de Ground Effect’in oluşumunda önemli bir rol oynar. Kanat ucu vortexleri, kanatların ucundan dışarıya doğru dönen dönme hareketleridir. Normalde, bu vortexler kanatların arkasında düzgün bir şekilde dağılırken, Ground Effect altında bu dağılım kesintiye uğrar. Bu durum, kanatların altında artan basıncın daha verimli bir şekilde dağılmasını sağlar ve böylece ek kaldırma kuvveti üretilir.

Ground Effect’in bu fiziksel açıklaması, uçağın alçak irtifalarda daha etkili bir şekilde uçmasını sağlar. Ancak, bu etkiyi doğru bir şekilde yönetmek önemlidir, çünkü yanlış bir yaklaşım veya kontrolsüz bir durum, uçakta balon etkisi olarak bilinen ani yükselmelere veya kontrol kayıplarına neden olabilir.

Bu nedenle, pilotlar Ground Effect’i anlamalı ve uçuşlarını bu fenomenin etkilerini göz önünde bulundurarak yönetmelidir. Bu, güvenli ve başarılı uçuşlar için önemli bir faktördür.

· Aerodinamik Açıdan İncelenmesi:

Ground Effect’in aerodinamik açıdan incelenmesi, kanat profili ve hava akımlarının nasıl etkilendiğini anlamamıza yardımcı olur. Bu etki, kanat profilinin hava akımlarıyla nasıl etkileşime girdiğini ve lift kuvvetinin nasıl değiştiğini gösterir. Bu bilgi, pilotların uçağı Ground Effect altında güvenli bir şekilde yönetmelerine yardımcı olur.

· Ground Effect Tehlikeleri:

Ground Effect, özellikle alttan kanatlı ve küçük uçakların inişi sırasında daha fazla hissedilir. Ancak, doğru şekilde yönetilmediğinde veya düzeltilmediğinde, kötü bir inişin sebebi olabilir. Bu durumda, uçağın ani yükselmesi veya kontrol kaybı gibi ciddi tehlikeler söz konusu olabilir.

Alt kanatlı uçaklar, gövdeye üstten veya ortadan bağlı kanatların aksine, kanatlar gövdenin altına yerleştirilmiştir. Bu, uçağın yer etkisine daha hassas bir şekilde yanıt vermesine neden olur çünkü kanatlar yere daha yakın bir mesafede yer alır. Yer etkisi, kanatlar ile yüzey arasında sıkışan hava yastığının oluşmasıyla karakterizedir. Bu durum, kanatların altında ek bir kaldırma kuvveti oluşturur ve aynı zamanda kanat uçlarında oluşan vorteks’ler yere çarparak etkisini kaybetmesiyle kanatların üzerinde ek bir kaldırma kuvveti oluşturur. Bu iki etki birleşerek uçağın daha etkili bir şekilde yükselmesini sağlar.

Ancak, iniş sırasında bu ek kaldırma kuvveti istenmeyen sonuçlara neden olabilir. Özellikle, uçak pist ile temas etmeye hazırlanırken, pilotun dikkatli olması ve doğru manevraları yapması önemlidir. Eğer uçak yeterince düşük hızla ve kontrollü bir şekilde inişe geçmezse, yer etkisi nedeniyle ani bir yükselme yaşanabilir. Bu durum, uçağın pistten tekrar yükselmesine ve kontrol kaybına yol açabilir.

Kötü bir iniş sırasında kontrol kaybı riski, özellikle rüzgarın etkisiyle artabilir. Rüzgarın yönü ve şiddeti, uçağın iniş sırasında daha da hassas hale gelmesine neden olabilir. Eğer pilot, yer etkisinin etkilerini doğru bir şekilde hesaba katmaz veya uygun düzeltmeler yapmazsa, uçak pistten hızla yükselirken ani bir AoA artışı yaşayabilir. Bu durum, uçağın stall’a girerek kontrolünü kaybetme riskini artırır ve ciddi kaza potansiyelini taşır.

· Balon Etkisi ve Düzeltme Yöntemleri:

Balon etkisi, uçağın yer etkisine girdiği durumda yaşanan ani yükselme olayını ifade eder. Bu durum, özellikle uçağın piste doğru alçaldığı son birkaç metrede meydana gelir. Ancak, bu durum düzeltilmezse ciddi kazalara yol açabilir. İyi bir iniş için, uçağın yer etkisine girdiği anda pistte yumuşak bir şekilde değmesi gerekmektedir.

Yer etkisi nedeniyle kanatlar daha fazla kaldırma kuvveti üretir ve uçak pist ile temas etmeye hazırlandığında bu ek kaldırma kuvveti, uçağın ani bir yükselme yaşamasına neden olabilir. Özellikle, uçak alçaldıkça ve yer ile temas etme mesafesi azaldıkça, balon etkisi daha belirgin hale gelir.

Balon etkisinin düzeltilmemesi, ciddi kazalara yol açabilir. Ani bir yükselme, uçağın pistten tekrar yükselmesine ve kontrol kaybına neden olabilir. Bu durum, uçağın pistten çıkmasına veya yere sert bir şekilde iniş yapmasına neden olabilir, her iki durumda da ciddi hasarlara ve hatta kazalara yol açabilir.

Bu nedenle, pilotlar Ground Effect’in iniş sırasında potansiyel risklerini anlamalı ve bu durumu doğru bir şekilde yönetmelidir. İyi bir iniş uçağın yer etkisine girdiği anda pistte yumuşak bir şekilde değmesi gerektiği anlamına gelir. Bunun için, pilotlar iniş sırasında doğru hava hızını, yaklaşma açısını ve manevraları kullanmalıdır. Ayrıca, rüzgarın etkisi de dikkate alınmalı ve uygun düzeltmeler yapılmalıdır.

 

Vasıf Yüceliş
E.Hv.Albay
Antalya Bilim Üniversitesi ATPL Dersleri Öğretmeni

 

 

Facebook ile Yorum Yapın

Diğer Haberler

Uzay çöpleri 60 yıllık tarihiyle şaşırtıyor!

Uzay şimdilik henüz gizemini koruyan bir şey olsa da alçak uzay olarak kabul edilen dünya görüngesi bugün erişim alanımız dahilinde. Uydular, uzay araçları, uzay...

Bilal Sarı: Tiger Meet 2015’den Kalanlar

NATO’ya bağlı ülkelerin hava kuvvetlerine mensup “kaplan filo”lar her yıl farklı bir ülkenin ev sahipliğinde bir araya geliyorlar. 2015 yılında ev sahipliği sırası Türk...

Benzer Haberler

Havacılık Olayları ve Medya!

8 ve 9 Mayıs günleri önce İstanbul Havalimanında sonrasında Alanya Gazipaşa havalimanlarında iniş yapan...

Uçuş Kumanda Yüzeyleri Nelerdir? Aileron, Elevator, Rudder Nasıl Çalışır?

Havacılık dünyasında, bir uçağın kontrol edilebilirliği, aerodinamik prensiplere dayalı olarak belirlenen çeşitli kontrol yüzeyleri...

Birleştirilmiş Birincil Uçuş Kontrol Yüzeyleri: Elevon, Ruddervator ve Flaperonların Aerodinamik İncelemesi

Havacılık endüstrisinde, uçakların performansını artırmak ve kontrol mekanizmalarını optimize etmek için sürekli olarak yeni...

26 Nisan Dünya Pilotlar Gününü Kutlarken

Ülkemizde 1 numaralı pilot lisansına sahip olan Fesa Evrensev’in Türkiye semalarında ilk uçuşu yaptığı...

Uçak Eksenleri ve Birincil Uçuş Kontrol Yüzeyleri

Modern havacılıkta, uçakların kontrol edilmesi ve manevra yapılması karmaşık aerodinamik prensiplere dayanır. Bu prensipleri...

THY B777 Uçağı, 20 Nisan 2024 Günü Tokyo Haneda Havalimanında Yanlış Piste Yaklaştığı İçin Kule tarafından Pas Geçirildi

 22 Nisan 2024 günü İstanbul Havalimanından Tokyo Haneda Havalimanına TK198 uçuşunu gerçekleştiren TC-JJT tescilli...

Lift/Drag Oranı ve Uçuş Performansı

Aerodinamik, havacılığın temel taşlarından biridir ve uçuş performansının kritik unsurlarından biri olan lift/drag oranı...

FAA, Boeing Max uçaklarının ‘kontrol kaybına yol açabilecek kablolama kusuru’ açısından denetlenmesini istiyor

MAX uçaklarına ilişkin ilk yazımı ikinci MAX kazası hemen sonrasında 13 Mart 2019’da yazmıştım....