İnsanlığın asırlardır düşlerinden biri olan uzay yolculukları, geçen yüzyılın ikinci yarısında gerçeğe dönüştü. İki süper güç ABD ve Sovyetler Birliği arasındaki küresel egemenlik mücadelesinin yansıması olan uzay yarışı, insanların göksel boşluğa ilk izlerini bırakmasına tanıklık etti. Bu mücadelenin yüzyıl sonunda noktalanmasıyla insanlı uzay seferleri de geri plana itilse de 21. yüzyılda uzayı daha ileri atılımlar için kullanma hedefi, insan unsurunu yeniden gündeme getiriyor.

Sovyet kozmonot Yuri Gagarin, 59 yıl önce, 12 Nisan 1961’de “Vostok 1” uzay mekiğiyle Dünya yörüngesini turlayarak uzaya çıkan ilk insan olarak tarihe geçti. Bu sebeple 12 Nisan, “İnsanlı Uzay Yolculuğu Uluslararası Günü” olarak kutlanıyor.

Küresel egemenlik mücadelesi ve uzay yarışı

İnsanlığın uzay macerasını harekete geçiren şey, keşif güdüsünden çok egemenlik mücadelesi oldu. İkinci Dünya Savaşı’nın sona ermesinin ardından dünyanın iki süper gücü haline gelen ABD ve Sovyetler Birliği (SSCB), ellerindeki nükleer silahlarla uzak coğrafyalardaki hedefleri vurabilmek üzere kıtalar arası güdümlü füze sistemleri geliştirmeye başlamıştı. Uzun menzilli roketler aynı zamanda Dünya’nın alçak yörüngesine yapay uydular taşımaya da olanak sağlıyordu.

Uzay yarışı önce uydu yarışı olarak başladı. SSCB, 4 Ekim 1957’de “Sputnik 1” uydusunu uzaya fırlatarak bu alanda bir ilki gerçekleştirdi. ABD, yaklaşık 4 ay sonra, 31 Ocak 1958’de, “Explorer 1” uydusunu Dünya yörüngesine yollayarak karşılık verdi.

Yuri Gagarin uzaya çıkan ilk insan oldu

Uydulardan sonra sıra yörüngede insanlı uzay yolculuğu yapmaya geldi. Bunun için her iki ülke de tek kişilik uzay kapsülleri geliştirmeye başladı. SSCB, Vostok Programı kapsamında geliştirdiği roket ve kapsülle rakibini bir kez daha geride bıraktı. Rus kozmonot Gagarin, 12 Nisan 1961’de “Vostok 3KA” roketiyle uzaya fırlatılan “Vostok 1” uzay kapsülü içinde Dünya yörüngesinde bir tur attıktan sonra Yeryüzü’ne döndü. Vostok 1’in bu seferi, ilk insanlı uzay yolculuğu olurken, Gagarin de uzaya çıkan ilk insan olarak tarihe geçti.

Uzaya çıkan ilk kadın

SSCB 1963 yılına kadar Vostok kapsülleriyle uzaya 5 kozmonot daha gönderdi. Bunlar arasında “Vostok 6” mekiğiyle 16 Haziran 1963’te yörüngede yolculuk yapan kozmonot Valentina Tereşkova, uzaya çıkan ilk kadın oldu.

ABD ise aynı yıllarda 2 astronotla yörünge altı, 4 astronotla da yörünge uçuşları gerçekleştirdi.

Uzay boşluğundaki ilk yürüyüş

SSCB, 1960’ların başından itibaren insanlı uçuşlar için tek kişilik Vostok uzay kapsülleri yerine 2 veya 3 kişilik Voskhod uzay kapsüllerini geliştirmeye başladı. Sovyet kozmonot Aleksey Leonov, 8 Mart 1965’te “Voskhod 2” kapsülüyle yapılan yolculuk sırasında uzay boşluğundaki ilk yürüyüşü gerçekleştirdi.

Neil Armstrong Ay’a ayak basan ilk insan oldu

ABD Başkanı John F. Kennedy, 12 Eylül 1962’de yaptığı konuşmada, uzay yolculuğunun yeni hedefi olarak Ay’ı işaret etti ve 10 yıl içinde Ay’a insan yollama sözü verdi. ABD bu amaçla önce 2 kişilik Gemini uzay mekiğini, ardından 3 kişilik Apollo uzay mekiğini üretti.

Aralık 1968’de astronotlar Frank Borman, James Lovell ve William Anders’ı taşıyan “Apollo 8” uzay mekiği Ay yörüngesini 10 kez katetmeyi başardı. Ardından 21 Temmuz 1969’da astronotlar Neil Armstrong, Buzz Aldrin ve Michael Collins’i taşıyan “Apollo 11” mekiği Ay yüzeyine iniş yaptı. Neil Armstrong, bu sefer sırasında Ay’a ayak basan ilk insan oldu.

Armstrong ve onun ardından yüzeye adım atan Aldrin’den sonra ABD 1972’ye kadar Ay yüzeyine 10 astronot daha çıkardı.

Bu arada, SSCB de aynı yıllarda Ay’a insan yollamak üzere üç kişilik Soyuz mekiklerini üretmeye başladı fakat mekiği yüzeye indirebilecek güçte roket geliştiremediğinden Ay misyonuna 1974’te son verdi.

SSCB’nin dağılmasının ardından Rusya Federasyonu ile ABD arasındaki uzay çalışmaları alanındaki iş birliği arttı. İki ülke, Uluslararası Uzay İstasyonunu (ISS), Avrupa Birliği, Japonya ve Kanada ile işletirken, Amerikalı astronotlar Soyuz mekikleriyle ISS’ye taşınıyor.

 

Facebook ile Yorum Yapın

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.