Pazar, Mayıs 19, 2024
Ana SayfaAskeri HavacılıkDr. Hüseyin Fazla: Avrupa Gökyüzü Kalkanı Girişimi Nedir? S-400 Sahibi Türkiye, Neden...

Dr. Hüseyin Fazla: Avrupa Gökyüzü Kalkanı Girişimi Nedir? S-400 Sahibi Türkiye, Neden Bu Girişime Girdi? Ne Kazancı Olabilir?

Avrupa Gökyüzü Kalkanı Girişimi (AGKG) (ESSI-European Sky Shield Initiative), anti-balistik füze kabiliyeti içeren, Avrupa ülkelerinin hava savunması gerçekleştirmeyi amaçlayan karada konuşlu bir sistemin geliştirilmesine yönelik bir projedir. Halihazırda 21 ülke projenin parçası olma yönünde isteklilik göstermiştir. Bu kapsamda Alman, Yunan ve Türk savunma bakanları; 15 Şubat’ta Brüksel’de düzenlenen NATO savunma bakanları zirvesinde Türkiye ve Yunanistan’ın da girişime katılacağını açıkladılar. 16 Şubat’ta katılıma ilişkine imza töreni yapıldı. Ne tesadüftür ki bu iki ülke bundan 72 yıl önce yine aynı tarihte NATO’ya birlikte üye olmuşlardı.

Avrupa Gökyüzü Kalkanı Girişimi Nasıl Doğdu?

AGKG, ilk defa 2022 yılının Ağustos ayında Almanya Şansölyesi Olaf Scholz tarafından gündeme getirildi. 24 Şubat 2022 tarihinde başlayan Rusya-Ukrayna Savaşı boyunca Rus balistik ve seyir füzelerine (hipersonik füzeler dahil) karşı Ukrayna hava savunmasının yetersiz olduğunun görülmesi ve benzer bir Rus saldırısı olması halinde Avrupa ülkelerinin geri kalanlarının da bu tür bir saldırıya karşı koyma kapasitelerinin olmadığının anlaşılması üzerine, Almanya’nın Avrupa’nın savunulmasındaki yetenek eksikliğinin ortaklaşa kazanılması bağlamında gündeme getirdiği kanaatindeyim.

Almanya’nın çağrısına olumlu bir yaklaşım sergileyen NATO üyesi 9 Avrupa ülkesinin (Belçika, Çekya, Danimarka, Estonya, Macaristan, Letonya, Litvanya, Hollanda ve Slovenya) Savunma Bakanları 13 Ekim 2023 tarihinde gerçekleşen NATO savunma bakanları toplantısında, Berlin liderliğinde Avrupa Gökyüzü Kalkanı Girişimini geliştirmek üzere bir mutabakat zaptı imzaladılar.

Görüldüğü kadarıyla bu girişim, Rusya’nın Ukrayna altyapısına yönelik başlattığı türden saldırılara karşı Avrupa’da algılanan zafiyete bir yanıt niteliği taşıyor. Bir zamanlar NATO’nun temel kaygılarından biri olan hava ve füze savunması, algılanan tehditler azaldıkça ihmal edilmişti. Ancak Rusya-Ukrayna Savaşı, Avrupa’nın savunmasındaki eksikliğin bir anda gündeme gelmesine yol açtı. Bu savaş, askeri ve sivil altyapı ile nüfus merkezlerinin yanı sıra harekât sahasındaki birliklerin de savunma zafiyetlerinin olduğunu gösteriyordu.

Bu gerçekliği dikkate alarak geliştirilmekte olan bu girişim; AGKG üyesi ülkelerin hava ve füze savunma sistemlerinin ortaklaşa tedarikini kolaylaştırmayı, maliyetleri düşürmeyi, operasyonel esnekliğe sahip olmayı ve sistemlerin birlikte çalışabilirliğini artırmayı hedefliyor.

Bu sayede NATO’nun entegre hava ve füze savunması da güçlendirilmiş olacaktır. Nitekim Almanya Savunma Bakanlığı, AGKG girişiminin amacını “NATO’nun ortak hava savunmasının Avrupa ayağını güçlendirmek” olarak tanımlamıştı. Girişim aynı zamanda NATO Entegre Hava Savunma Sistemi’nin güçlendirilmesini de amaçlıyor. Girişim; AGKG’ya üye ülkelerin füze, roket veya uçak taarruzlarına karşı kendilerini daha iyi savunabilecek yeteneklere kavuşmasına hizmet etme potansiyeliyle dikkatleri üzerine çekiyor.

AGKG ile füzelere karşı çok katmanlı, şümullü (çepeçevre) ve derinlemesine bir mimari yapıda olması, birbirine entegre edilecek hava savunma ve silah sistemlerinin kullanılmasını planlanıyor. Örneğin, 35 km menzilli Alman IRIS-T SLM, 100 km. menzilli MIM-104 Patriot ve 100 km’nin üzerinde menzile sahip ABD-İsrail yapımı Arrow-3 gibi anti balistik sistemlerin, AGKG mimarisi içinde tümleşik bir yapıda kullanılması hedefleniyor.

Almanya Başbakanı Scholz Aralık 2022’de yaptığı bir açıklamada, projenin önümüzdeki beş yıl içinde tamamen geliştirileceğini umduğunu söylemişti. Bu açıklamadan altı ay sonra ise Alman Parlamentosu İsrail’den Arrow-3 anti-balistik füze sisteminin yaklaşık 4 milyar Avro (4,3 milyar $) karşılığında satın alınmasına onay vermişti. Dolayısıyla o dönemde, Almanya liderliğinde AGKG sisteminin kurulmasına yönelik en önemli tedarik adımının atıldığı yorumları yapılmıştı.

AGKG Üyesi Ülkeler

2022 yılının Ekim ayında 15 Avrupa ülkesi (Almanya, Belçika, Bulgaristan, Çekya, Estonya, Finlandiya, Hollanda, İngiltere, Letonya, Litvanya, Macaristan, Norveç, Romanya, Slovakya ve Slovenya) bir bildiri imzalayarak AGKG girişimini kurdular. Daha sonra Finlandiya, Danimarka, İsveç de bu girişime katıldılar. Temmuz 2023’te ise Avrupa’nın tarafsız statüdeki devletleri Avusturya ve İsviçre de girişime katılma bildirgesini imzalayarak tarafsızlık politikalarının geleceği ve uygulanabilirliği hakkında kamuoyunda tartışmalara yol açtılar. En son olarak da 16 Şubat 2024 tarihinde Türkiye ve Yunanistan, Brüksel’de bu projeye katılım belgesini imzaladılar.

Projede özellikle İtalya ve Fransa’nın yer almaması dikkat çekiyor. Fransa ve İtalya; Avrupa’nın savunmasına yönelik bu girişimin Avrupa dışındaki ülkeler (ABD, İsrail vb.) tarafından geliştirilen hava savunma silah ve sistemlerine fazlasıyla dayanmakta olduğunu iddia ederek, Fransız-İtalyan ortak yapımı SAMP-T füze savunma sisteminin AGKG girişiminin bir parçası olarak düşünülmemesine tepki olarak bu projeye soğuk bakıyorlar.

SAMP/T sisteminin iki ana kullanıcısı olan İtalya ve Fransa, Rus tehdidinden coğrafi olarak uzaktır. Bu sebeple her iki ülke de halihazırda ellerindeki modernize edilmiş Blok 1 füzelerinin ivedi kullanımına, Doğu Avrupa ülkelerine nazaran, ihtiyaç duymamaktadırlar. Bu iki ülke için ortak ürettikleri bu füze sistemlerinin satılması ve diğer ülkeler tarafından tercih edilen bir sistem haline gelmesi daha öncelikli ve önemli bir husus olabilir.

Türkiye ve Yunanistan, 15 Şubat 2024 itibariyle Girişime Katıldılar

Geçtiğimiz haftaki girişime katılmayı ilişkin Türk-Yunan ortak niyet mektubu; Donald Trump’ın NATO ortaklarını ittifakın harcama hedeflerini tutturamadıkları için eleştirmesinden sadece birkaç gün sonra gelmesi yönüyle dikkat çekici bir gelişme olarak yorumlanıyor.

Bilindiği üzere ABD yönetimleri, NATO’nun kurulduğu andan itibaren ittifak içinde iki hususa büyük önem veriyorlar. Bunlardan birincisi; NATO’nun kurumsal yapısının devamı ile kollektif savunma ihtiyaçlarının karşılanmasında maliyet paylaşımı (burden sharing)’dır. İkincisi ise Amerikan liderliğinin (ve buna bağlı politikaların) sürdürülebilirliğidir. Bununla birlikte Soğuk Savaş şartları içinde maliyet paylaşımı konusu ABD tarafından fazlasa sorun edilmemiş, büyük oranda NATO maliyetlerini kendisi üstlenmeyi tercih etmişti. Soğuk Savaş sonrasında ise, eski Başkan Trump’ın ifadelerinde vücut bulduğu üzere, ABD, artık Avrupa’nın savunmasında Avrupa ülkelerinin daha fazla ellerini taşın altına koymalarını bekliyor. Rusya-Ukrayna Savaşı bu kapsamda ABD tarafından başta Almanya olmak üzere Avrupa ülkelerine karşı bir ‘silah’ olarak kullanılıyor. Neticede ABD tarafından savunma bütçesinde büyük bir artırıma gitmek zorunda bırakılan Almanya; özellikle hava savunma sistemlerinin bir an önce tedarik edilmesi için Avrupa savunma mimarisinin tesis edilmesine öncülük ediyor.

Bu arada, NATO Genel Sekreter Yardımcısı Mircea Geoană’nın; “Bu girişim, müttefiklerin savunma harcamaları konusundaki taahhütlerinin ortak savunmamız için somut kabiliyetlere dönüştürülmesine yardımcı oluyor. Avrupalı müttefiklerin adil yük paylaşımı konusundaki kararlılıklarını da açıkça ortaya koymaktadır.” ifadeleri bir anlamda, Avrupa’nın ABD’ye ve özellikle de eski başkan Trump’a verdiği manidar bir yanıt olarak kayıtlara geçti. Öte yandan şunu da belirtmek gerekiyor: AGKG mimarisi, NATO’dan ayrı bir savunma yeteneği olarak tasarlandı ve bilhassa 2023 yılının ortalarında girişime katılan, NATO üyesi olmayan Avusturya ve İsviçre’yi de içeriyor.

Rus Yapımı S-400 Savunma Sistemine Sahip Olan Türkiye’nin AGKG Mimarisindeki Yeri Nedir?

Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler katılımı “NATO’nun gereklerini yerine getirme yolunda önemli bir adım” olarak nitelendirdi ve “Türkiye’nin “geniş ulusal kaynaklarıyla bu girişime katkıda bulunmaya hazır olduğunu” sözlerine ekledi.

Bir NATO üyesi olan Türkiye’nin daha önce Rus yapımı S-400 hava savunma silahı satın almış olması, girişimin diğer üyelerinin sahip olduğu Batı sistemleriyle S-400 sisteminin nasıl birlikte çalışabileceğine (interoperability) dair soru işaretlerine neden oluyor. NATO hava savunma mimarisinin dışında tutulan ve hatta bu nedenle Türkiye’nin F-35 programından çıkarılmasına bile neden olan S-400 füze savunma sisteminin, AGKG mimarisine de entegre edilmesini beklemiyorum. Zira, Avrupa’nın savunması ile NATO savunması birbirinden ayrı düşünülemez. NATO, 2004 yılında İstanbul Zirvesi’nde ‘Aktif Kademeli Taktik Balistik Füze Savunması (ALTBMD-Active Layered Theatre Balistic Missile Defense) adıyla anılan bir füze savunma kalkanı kurulması için düğmeye basmıştı. Bu projeyle birlikte Türkiye; 2009 yılı Eylül ayında devreye giren Avrupa için Aşamalı Uyarlanabilir Yaklaşım (EPAA-European Phased Adaptive Approach) Programı kapsamında, X-Band AN/TPY-2 ileri bölge erken ihbar radarını, 2012 yılından itibaren Kürecik/Malatya’da konuşlandırmaya devam ediyor. NATO’nun, başta İran olmak üzere Orta Doğu kaynaklı balistik füzeleri ittifaka yönelmiş bir tehdit olarak değerlendirmesi ve bu tehdidi etkisiz kılacak savunma önlemlerini hayata geçirmeye başlaması, tüm bölgeleri olmasa da Türkiye’nin 2/3’lük kısmına en azından koruma sağlaması, Türkiye tarafından olumlu karşılanıyor. Bununla birlikte NATO sistemleri ile S-400 füze savunma sisteminin bugüne kadar entegre edilememiş olması, Türkiye için bir handikap olmaya devam ediyor.

Yazının devamı için; TIKLAYINIZ

Facebook ile Yorum Yapın

Diğer Haberler

Uzay çöpleri 60 yıllık tarihiyle şaşırtıyor!

Uzay şimdilik henüz gizemini koruyan bir şey olsa da alçak uzay olarak kabul edilen dünya görüngesi bugün erişim alanımız dahilinde. Uydular, uzay araçları, uzay...

Bilal Sarı: Tiger Meet 2015’den Kalanlar

NATO’ya bağlı ülkelerin hava kuvvetlerine mensup “kaplan filo”lar her yıl farklı bir ülkenin ev sahipliğinde bir araya geliyorlar. 2015 yılında ev sahipliği sırası Türk...

Benzer Haberler

Raif Bilgin: “Füze Çağı Yükseliyor, Hazırlıklı Olmayan Uluslar Altında Kalır”

Gelişen savunma ve taarruz konseptlerinde füzeler ön plana çıkmakta, uçaklar geri planda kalmaktadır. Füzeler,...

TB-2 SİHA’ların son sistemi Polonya’ya teslim edildi

Baykar CEO'su Haluk Bayraktar, Bayraktar TB-2'lerin son sisteminin Polonya'ya teslim edildiğini açıkladı. Baykar CEO'su Haluk Bayraktar'ın...

Malatya’da CASA Şehitleri Anıldı

Malatya Valisi Ersin Yazıcı, 16 Mayıs 2001 tarihinde Akçadağ ilçesinde Casa tipi uçağın düşmesi sonucu...

15 Mayıs Hava Şehitlerimiz anıldı

Hava şehitlerimiz, TALPA öncülüğünde Edirnekapı Şehitliğinde düzenlenen törenle anıldı.Tören için Şehitlikte bir araya gelen TALPA...

“HAVA ŞEHİTLERİNİ ANMA GÜNÜ” yarın icra ediliyor

“Hava Şehitlerini Anma Günü” töreni 15 Mayıs 2024 Çarşamba günü Saat:10.30’da, Edirnekapı Hava Şehitliği’nde...

Musa Alioğlu: Savunma Sanayimize Kadın Eli Değdi

Şirketi, Atmaca, Fırtına ve Altay’a sistem üretiyorSavunma sanayimize kadın eli değdi Kuruluşu 50 yıl...

Ukrayna’ya ilk F-16 teslimatı haziran ya da temmuz ayında gerçekleşecek

Şu ana kadar Danimarka, Hollanda, Norveç ve Belçika’nın Ukrayna’ya F-16 sevkiyatı yapma sözü verdiği...

Dr.Hüseyin Fazla: Şah Döneminin Şanlı İran Hava Kuvvetlerinden Geriye Ne Kaldı?

Rıza Şah, 1941 yılında milliyetçiler tarafından devrilse de oğlu 1953 yılında CIA ve MI6...