Rory Kennedy’nin 2022 yapımı belgesel filminin devam filminin gerekli olması talihsiz bir durum. Söz konusu belgesel, ABD’li bir havacılık şirketindeki kâr odaklı kültürün iki uçak kazasına ve 346 kişinin ölümüne yol açtığını iddia ediyordu. Ancak, “Downfall : The Case Against Boeing “in sonunda görülen kurumsal hesap verebilirlik eksikliği ve düzenleyici kurum ABD Federal Havacılık İdaresi’nin (FAA) görünürdeki suç ortaklığı göz önüne alındığında, bu kaçınılmazdı.
Freefall: A Reckoning for Boeing, hikâyedeki önemli bir gelişmeyle başlıyor: Mart 2024’te eski bir Boeing çalışanı ve ihbarcı olan John Barnett’in gizemli ölümü. İlk filmde de yer alan Barnett, ifade verme sırasında otelinde ölü bulundu ve soruşturmacılar bunun intihar olduğuna karar verdi. Bu, Boeing’in artan ölüm bilançosuna eklenecek bir başka kayıp mı? Ve Kasım 2020’de FAA’nın Boeing 737 Max’e uyguladığı uçuş yasağını kaldırmasıyla çözüldüğü sanılan endişe verici havacılık güvenliği skandalı aslında hala devam ediyor mu?
Bu, filmin katılımcılarının birçoğunun acil talebidir. Bazıları, birbirlerinden beş ay arayla meydana gelen iki Boeing uçak kazasında sevdiklerini kaybetti: Ekim 2018’de düşen ve içindeki 189 kişinin tamamının ölümüne neden olan Lion Air 610 sefer sayılı uçak ve Mart 2019’da düşen Ethiopian Airlines 302 sefer sayılı uçak. Katılımcılardan Naoise Connolly Ryan, 302 sefer sayılı uçakta 156 kişiyle birlikte hayatını kaybeden eşi ve iki küçük çocuğunun babası Michael Ryan’ı kaybetti.
Diğerleri ise son filmden ilham alarak kamuoyuna açıklama yapan Boeing ihbarcıları. Bir tanesi, “John Barnett bir deniz feneriydi,” diyor. “Şirkette ilk işe başladığımda insanları doğru yöne yönlendiriyordu. Şimdi de bunu yapmaya devam ediyor.” Güney Carolina’daki Boeing Dreamliner montaj fabrikasından gizli kamera görüntüleri, anonimleştirilmiş işçilerin, ürettikleri uçaklarda uçmak için hiçbir şeyin -hatta ücretsiz lüks bir tatilin bile- onları cezbetmeyeceğini iddia ettiklerini gösteriyor.
Daha fazla can kaybını önlemek için ellerinden gelen her şeyi yapmaya kararlı olanlar ile Boeing yönetimi arasında büyük bir ahlaki uçurum var. Bundan daha göze çarpan tek uçurum, 737 Max’in gövdesinin iki özensizce dışarıdan temin edilmiş bölümü arasındaki uçurumdur. Bu bir korku filmi değil, ancak Ocak 2024’te bir kapı tapasının uçuş sırasında patlaması (dört hayati cıvatasının da eksik olması) ve birkaç yolcu oksijen maskesinin arızalanması olayının Freefall’daki yeniden canlandırmasından daha kabus gibi bir film sahnesi bulmakta zorlanacaksınız. Barnett bu tehlike konusunda yıllar önce uyarıda bulunmuştu. Endişeleri sadece görmezden gelinmekle kalmadı, aynı zamanda bunları dile getirdiği için de disiplin cezası aldı.
İhbarcıların yanı sıra, Freefall’da başka bir kahraman grubu daha var. Kennedy’nin kamerası sık sık, etkileyici derecede ateşli politikacılara söz hakkı veriyor; örneğin, Missouri senatörü Josh Hawley, bir Senato oturumunda, artık emekli olan Boeing CEO’su Dave Calhoun’a 2023’te aldığı 32,8 milyon dolarlık maaşı (2022’ye göre %45 artış) hakkında şu soruyu yöneltiyor: “Tam olarak ne için maaş alıyorsunuz?” (Calhoun’a herhangi bir suç isnat edilmedi.)
Burada belirtmekte fayda var ki, Rory Kennedy sıradan bir Kennedy değil, Kennedy ailesinin bir üyesi : eski senatör ve ABD başsavcısı Robert F. Kennedy ile eşi Ethel Kennedy’nin en küçük çocuğu. Ethel Kennedy, RFK’nin Haziran 1968’de suikasta uğradığı sırada Rory’ye hamileydi. Otuz yıl sonra Rory Kennedy’nin düğününe giderken, John F. Kennedy Jr., eşi ve baldızını taşıyan uçak düştü ve hepsi hayatını kaybetti. Dolayısıyla bu film yapımcısı, ani ve şok edici bir trajedide aileyi kaybetmenin ne demek olduğunu anlamanın yanı sıra, Boeing’in bir zamanlar örnek teşkil ettiği ilerleme ve kamu hizmeti gibi Camelot dönemi Amerikan değerlerini de anlıyor.
İddiaların kalıbı her zaman aynıdır: Göreve gelen CEO, ürün kalitesine, çalışan refahına veya kamu güvenliğine ne pahasına olursa olsun hissedarların karını en üst düzeye çıkarmayı hedefler; uyarılar dikkate alınmaz; felaket meydana gelir, ardından suç, çoğu zaman akıl almaz bir utanmazlıkla, ölenlerin üzerine atılır.
Kennedy’nin iki belgeseli, katılımcılarının haklı öfkesini, bu kurumsal belirsizliğin bulut örtüsünü dağıtacak kadar istikrarlı bir şekilde bir araya getiriyor ve ilerideki ufku net bir şekilde ortaya koyuyor. Onlara göre, Boeing’in başarısız liderliğindeki kişiler milyonlarca dolarlık emeklilik paketleri yerine cezai kovuşturmayla karşı karşıya kalmadıkça hiçbir şey değişmeyecek.
Film yapımcılarının yorum taleplerine yanıt olarak Boeing, şirkete yöneltilen iddiaların bazılarının “asılsız” olduğunu ve “diğerlerinin ise Boeing’in kapsamlı bir şekilde ele aldığı veya geliştirmeye devam ettiği konular” olduğunu belirtti. (The Guardian)
