Henüz hiçbir insan Mars’a ayak basmamış olsa da, insanlık robotik gezici araçlar kullanarak Dünya’nın gezegen komşusunun yüzeyinde kapsamlı keşifler yapmayı başardı. Bunlardan biri olan NASA’nın altı tekerlekli Perseverance gezici aracı, Dünya dışındaki bir gezegende herhangi bir araç tarafından kat edilen en uzun mesafe rekorunu kırdı.
ABD uzay ajansı, otomobil boyutundaki Perseverance’ın yaklaşık 5,5 yıl önce Mars’a varışından bu yana 45,2 kilometre yol kat ettiğini ve 2004-2018 yılları arasında faaliyet gösteren bir diğer NASA gezgini Opportunity’nin daha önce belirlediği mesafe rekorunu geçtiğini duyurdu. Perseverance ve Opportunity, Ay’da faaliyet gösteren herhangi bir gezginin kat ettiği sürüş mesafesini de geride bıraktı.
Bilimsel aletlerden oluşan bir paket taşıyan Perseverance, çok uzun zaman önce bugünkü soğuk ve ıssız yerinden daha nemli ve sıcak olan Mars gezegeninde eski mikrobiyal yaşamın kanıtlarını aradı ve gelecekte Dünya’ya geri getirilmek üzere kaya ve toprak örnekleri topladı.
Jezero krateri
18 Şubat 2021’de Mars’a inişinden bu yana Perseverance, milyarlarca yıl önce suyla kaplı olduğuna ve bir göl havzasına ev sahipliği yaptığına inanılan Mars’ın kuzey yarımküresindeki Jezero Krateri’nin içinde ve çevresinde dolaştı.
NASA, gezici aracın 11 Ekim’de Idubi adı verilen bir bölgeye doğru ilerlerken, kraterin batı kenarındaki Lac de Charmes olarak adlandırılan bölgeden geçerek, güneş sisteminde şimdiye kadar karşılaşılan en eski arazilerden bazılarını incelediği sırada önemli bir kilometre taşına ulaştığını söyledi.
Bu, NASA’nın şu anda Mars yüzeyinde dolaşan iki gezicisinden biri olup, Curiosity gezici aracı ise Mars ekvatoruna yakın Gale Krateri’nde faaliyet gösteriyor. Curiosity, 2012’de Mars’a indiğinden beri 38,15 kilometre yol kat etti.
NASA’nın Kaliforniya’daki Jet İtki Laboratuvarı’nda iki gezici aracın proje yöneticisi olan Steven Lee, Perseverance’ın yavaşlama belirtisi göstermediğini söyledi.
Lee, Reuters’e verdiği demeçte, “Perseverance’ın mühendislik donanımı ve aletleri mükemmel durumda ve tüm yedek sistemler hala kullanılabilir durumda. Tüm sistemlerin yakın zamanda yapılan bir değerlendirmesi, 2030’lu yıllara, hatta muhtemelen daha da ötesine kadar sorunsuz bir şekilde çalışabilecekleri sonucuna vardı” dedi.
Çin’in Zhurong gezici aracı da 2021 ve 2022 yıllarında Mars’ın kuzey ovalarında faaliyet göstererek önemli bilimsel veriler topladı.
Otonom sürüş yeteneği
Perseverance, genellikle AutoNav adı verilen otonom navigasyon sistemi olan kendi kendine sürüş yeteneğine güveniyor. Lee, sürüşlerinin %90’ının insan müdahalesi olmadan, tamamen otonom olarak yapıldığını söyledi.
Lee, “Perseverance, ilerideki arazinin stereo görüntülerini alıyor, 3 boyutlu bir yazılım haritası oluşturuyor ve sürüş hedefine doğru en güvenli yolu seçiyor,” dedi.
Lee’nin belirttiğine göre, bu gezici araç ayrıca, önceki gezici araçların her sürüş bölümünden önce “düşünmek” için duraklaması gerekirken, sürüş sırasında görüntüleri işlemesine ve kendi kendine sürüş yazılımını hızlı bir şekilde çalıştırmasına olanak tanıyan bir yardımcı işlemci bilgisayar olan Vision Compute Element’i de kullanıyor.
Lee, “Perseverance, geçmişteki Mars keşif araçlarımız Sojourner, Spirit, Opportunity ve Curiosity’nin 29 yıllık mirası üzerine inşa edildi ve her biri önceki derslerden yola çıkarak başka bir dünyada sürüş yeteneğimizi geliştirdi” dedi.
Lee’nin belirttiğine göre, Perseverance’ın hareket sistemi mekanizmaları, 100 kilometre veya daha fazla yol kat edebileceğini göstermek için test ediliyor ve bu çalışma kapsamında donanım, 150 ila 300 kilometreye eşdeğer bir mesafeye kadar test edilecek.
Potansiyel biyolojik imza
Lee, gezici aracın en büyük başarısının, geçen yıl açıklanan, eski mikrobiyal yaşamın olası bir işareti olan potansiyel bir biyolojik iz keşfi olduğunu söyledi. Bu iz, bir zamanlar Jezero Krateri’ni dolduran gölü besleyen bir nehir yatağında, 3,2 ila 3,8 milyar yıl önce oluştuğuna inanılan kırmızımsı kayada bulundu.
Lee’nin belirttiğine göre, Lac de Charmes arazisi, büyük meteorit çarpmalarının etkileri gibi erken dönem gezegen jeolojik süreçlerine dair ipuçları verebilir. Jezero Krateri, Mars tarihinin başlarında böyle bir çarpma sonucu oluştu.
Lee, “Şu anda araştırdığımız arazide, Dünya’da bulunanlardan daha eski kayalar olabilir,” dedi.
Aracın asıl görevi 20 kilometrelik bir sürüşü kapsıyordu. NASA, aracın krater kenarını keşfetme görevini yaklaşık 2028 yılının sonuna kadar uzatmayı yakın zamanda onayladı.
Lee, “Yörünge ölçümlerinden elde edilen kanıtlar, çemberin bazı bölgelerinin bir zamanlar sıcak veya ılık yeraltı suyuna sahip hidrotermal sistemler olduğunu gösteriyor. Bu bölgeler bir zamanlar yaşam için elverişli, sıcak ve sulu bir yeraltı ortamı sağlamış olabilir. Nitekim, bazı paleontologlar Dünya’daki yaşamın bu tür ortamlarda başladığını varsayıyor” dedi.
Lee, gezici aracın plütonyum bazlı güç sisteminin beklendiği gibi çalıştığını belirterek, “hala uzun yıllar kullanılabilecek enerjiye sahip olduğunu” sözlerine ekledi.
