Dünyada yakıt son derece pahalı, krizler daha sık yaşanıyor, yakıt fiyatları birkaç gün içinde %100 artıyor ve varil başına 100 ABD dolarını ciddi şekilde aşıyor. Yeni nesil uçaklar (A320neo, B737MAX, E195-E2, ATR 72-600…) öncelikle yakıt tüketimini azaltmak için geliştiriliyor; yeni uçaklar önemli ölçüde daha az yakıt tüketiyor ve bu nedenle havayolu şirketleri için çok daha karlı. Yeni uçaklara yönelik bu kadar çok siparişin nedeni de bu.
Ancak son on yılda, geleneksel kerosen kullanan uçaklara alternatif bulmak için yoğun çalışmalar yapıldı. Hibrit uçaklar (kısmen kerosen, kısmen elektrik), yalnızca elektrikle çalışan uçaklar ve hidrojenle çalışan uçaklar araştırılıyor. Avrupa Birliği, bu üç model üzerine yapılan araştırmaları birkaç yüz milyon avro ile finanse ediyor.
Hidrojenle çalışan uçaklar, hayata geçirilmeye en uzak olanlardır. Airbus, ilk hidrojenle çalışan uçakların 2040-45 yılları arasında üretim tesislerinden çıkabileceğini açıkladı; Boeing ise daha az iyimser. Hidrojenle çalışan uçakların (Dornier 228, Dash 8, Airbus ve Schempp-Hirth) ilk test uçuşları 2023 yılında gerçekleşti. Bu araştırmada Airbus, 100 koltuklu bir turbo pervaneli ve 200 koltuklu bir turbo fanlı uçak geliştirdiği ZEROe hidrojen uçağı projesiyle en ileri aşamaya ulaştı. Hidrojenle çalışan uçaklar zararlı gazlar yaymaz. Airbus’a ek olarak, bir dizi başka proje de hidrojenle çalışan uçaklar geliştiriyor: AeroDelft (Delft Üniversitesi), Cellsius H2-Sling (ETH Zürih), DLR Smartfish, DLR HY4, Project Fresson (Britten-Norman Islander), Reaction Engines Skylon, Reaction Engines A2, Taigun 17H2 (Valentin Taifun), Universal Hydrogen, ZeroAvia HyFlyer (Piper PA-46) ve ZeroAvia (Dornier 228).
İlk elektrikli uçak MB-E1 1971 yılında üretildi, ancak günümüzde elektrikli uçaklar hala test aşamasında. Bununla birlikte, bazı daha küçük hafif uçaklar zaten üretiliyor. Örneğin, Lange E1 Antares 2004 yılından beri üretiliyor ve bugüne kadar 100’den fazla uçak teslim edildi. Slovenyalı Pipistrel (şu anda dev Textron’a ait) elektrikli uçak üretiminde lider konumda ve halihazırda ciddi bir elektrikli uçak üretimi gerçekleştiriyor; Pipistrel Velis Electro modeli 130’dan fazla üretildi (Pipistrel’in iki farklı elektrikli uçak modeli daha var). Diamond eDA40 ise sertifikasyonun son aşamalarında ve yakında satışa sunulacak.
Daha büyük uçaklardan, Avustralyalı MagniX firması, 10 yolcu kapasiteli ve 1000 km’nin üzerinde menzile sahip olması beklenen elektrikli Cessna 208 Caravan modeli üzerinde çalışarak şu ana kadar en ileri aşamada bulunuyor. İsveçli Heart Aeropace firması ise 400 km menzile sahip 19 yolcu kapasiteli bir model geliştiriyor. Fransız Aura Aero firması da 19 yolcu kapasiteli ERA (Elektrikli Bölgesel Uçak) modelini geliştiriyor. Her iki modelin de 2026 yılının sonuna kadar sertifikalandırılması hedefleniyor. Bugün, 170’ten fazla farklı deneysel elektrikli uçak geliştirme aşamasında. Bataryalı uçakların yanı sıra, güneş panelli uçaklar da geliştiriliyor.
Hibrit uçaklar (klasik ve elektrikli motorların birleşimi) biraz daha az sayıda olsa da, muhtemelen ilk geliştirilecek olanlar bunlar olacak. Siemens, FlyEco Magnus eFusion ile hibrit uçak geliştirme konusunda çok yol kat etti. Ancak en kesin olanı, 70 yolcu kapasiteli ve ATR’nin 2035’ten itibaren teslim edileceğini iddia ettiği ATR EVO konseptidir.
Başarılı olabilmeleri için bu uçakların şunlara sahip olması gerekiyor:
- En az 700 km uçuş menzili (ideal olarak en az 1000 km)
- Şu anda 40 koltuk bulunuyor, yakın gelecekte ise bagaj için yeterli yükleme alanı ile 70 koltuğa ulaşacak.
- 70 yolcuya kadar olan uçaklar için bir sonraki uçuşun kalkışına kadar en fazla 30 dakika, 100 yolcu kapasiteli uçaklar için 40 dakika ve 100’den fazla yolcu kapasiteli uçaklar için 50 dakika içinde şarj edilmesi gerekmektedir.
- Uzun ömürlü piller, yani bir veya iki yıl içinde değiştirilmelerine gerek kalmayacak piller.
- 70 koltuğa kadar olan uçaklar için en fazla 1400 metre, 100’den fazla koltuğa sahip uçaklar için ise en fazla 2500 metre uzunluğundaki pistlere iniş imkanı bulunmaktadır.
- Çok ağır olmadıkları iddiası, çok sayıda ağır pil içermeleri nedeniyle oldukça şüphelidir.
zamaaero‘da yer alan analize göre, bilinmeyen üreticiler tarafından geliştirilmekte olan sayısız modelin geleceği olmayacak ve başarısızlığa uğrayacak. Emisyon şirketleri bu tür bilinmeyen şirketlere güvenmiyor; aralarında Avrupa Birliği ve diğer ülkelerden gelen sübvansiyonlardan para kazanan birçok dolandırıcı da var. Ancak Airbus, Boeing, ATR, Cessna, Siemens gibi üreticilerin geliştirdiği modeller kesinlikle umut verici ve bu uçakları er ya da geç üretecekler. Elektrikli otomobiller böyle bir atılım yaptıysa, elektrikli ve daha sonra hidrojenli uçaklarda da aynı şeyin olması çok muhtemel.
